Trung Quốc trả lãi tiền gửi đối với đồng Nhân dân tệ kỹ thuật số (e-CNY) từ năm 2026

02/01/2026 - 07:556 phút đọc

Động thái này đánh dấu một bước ngoặt quyết định so với quan điểm chung toàn cầu cho rằng tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC) nên giữ là công cụ không sinh lãi. Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), Ngân hàng Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) và Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) từ lâu đã ủng hộ nguyên tắc này như một yếu tố thiết yếu cho sự ổn định tài chính.

Quan điểm chính thống: CBDC là tiền mặt kỹ thuật số, không phải là tiết kiệm

Cộng đồng CBDC toàn cầu phần lớn đã thống nhất xung quanh một nguyên tắc cốt lõi: CBDC dành cho người tiêu dùng nên hoạt động như các bản sao kỹ thuật số của tiền mặt vật lý, chứ không phải là các công cụ tiết kiệm có lãi suất.

Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đã nêu rõ điểm này. ECB từng khẳng định dứt khoát: "Cũng giống như tiền mặt trong ví của bạn, sẽ không có lãi suất nào được trả cho số Euro kỹ thuật số nắm giữ." Mục tiêu là ngăn chặn đồng Euro kỹ thuật số trở thành một phương tiện tiết kiệm làm cạn kiệt tiền gửi ngân hàng.

FED cũng bày tỏ những lo ngại tương tự. Tài liệu thảo luận năm 2022 của FED cảnh báo rằng CBDC có lãi suất có thể thay đổi căn bản hệ thống tài chính Mỹ. Vấn đề chính là sự suy giảm vai trò trung gian của ngân hàng. Các hộ gia đình có thể chuyển tiền gửi sang ngân hàng trung ương, làm giảm khả năng cho vay của các ngân hàng.

Ngân hàng Thanh toán và Quốc tế (BIS) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã củng cố khuôn khổ này, lưu ý rằng CBDC có lãi suất có thể đẩy nhanh tình trạng rút tiền ồ ạt khỏi ngân hàng trong thời kỳ khủng hoảng tài chính, khi người gửi tiền tìm đến sự an toàn được cho là tiền đó do ngân hàng trung ương phát hành.

Bước ngoặt của Trung Quốc: Từ M0 chuyển sang M1

Quyết định của Trung Quốc đã định vị lại đồng Nhân dân tệ kỹ thuật số từ một công cụ M0 thuần túy—tương đương với tiền mặt đang lưu thông—sang một thứ gì đó giống M1 hơn, tức là nguồn cung tiền rộng hơn, bao gồm cả tiền gửi không kỳ hạn.

Chính sách này xuất phát từ "Kế hoạch hành động tăng cường quản lý đồng Nhân dân tệ kỹ thuật số và cơ sở hạ tầng tài chính" của Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC). Kế hoạch này áp dụng cho các ví đã được xác minh, loại 1-3 dành cho cá nhân và tài khoản doanh nghiệp. Lãi suất tuân theo quy tắc tiền gửi không kỳ hạn, được thanh toán hằng quý vào ngày 20 của tháng cuối cùng mỗi quý. Các ví ẩn danh thuộc loại thứ tư vẫn bị loại trừ.

Đáng chú ý, Trung Quốc cũng đã sửa đổi định nghĩa chính thức về đồng Nhân dân tệ kỹ thuật số để bao gồm rõ ràng "hệ thống thanh toán liên quan"—một sự thay đổi về ngữ nghĩa, thừa nhận sự phát triển của e-CNY vượt ra ngoài vai trò thay thế tiền mặt đơn thuần.

Nhà phân tích Wang Jian của Guoxin Securities mô tả quá trình chuyển đổi này như là bước tiến từ "tiền kỹ thuật số 1.0" sang "tiền gửi 2.0", gọi đó là "một loại tài khoản ngân hàng mới", kết hợp hiệu quả thanh toán truyền thống với khả năng hợp đồng sáng tạo.

Tại sao Trung Quốc chọn con đường khác biệt?

Quyết định của Trung Quốc phản ánh một số tính toán chiến lược có thể không áp dụng, hoặc áp dụng khác nhau, ở các nền kinh tế phương Tây.

Thứ nhất, việc bảo hiểm tiền gửi bao trùm cung cấp một mạng lưới an toàn. Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) đã xác nhận ví Nhân dân tệ kỹ thuật số hiện được bảo hiểm tiền gửi, đồng nghĩa với việc nhận được sự bảo vệ tương tự như tiền gửi ngân hàng truyền thống. Điều này giải quyết một mối lo ngại chính về CBDC có lãi suất: đó là chúng có thể được coi là "an toàn hơn" tiền gửi ngân hàng trong thời kỳ khủng hoảng.

Thứ hai, các yếu tố khuyến khích sử dụng rất quan trọng trong một thị trường cạnh tranh. Đến tháng 11/2025, đồng Nhân dân tệ điện tử (e-CNY) đã có 230 triệu ví và tổng giá trị giao dịch tích lũy lên tới 16,7 nghìn tỷ Nhân dân tệ. Tuy nhiên, nó vẫn phải đối mặt với sự cạnh tranh từ các nền tảng thanh toán di động đã có chỗ đứng vững chắc như Alipay và WeChat Pay. Việc trả lãi suất tạo ra một động lực khiêm tốn nhưng có ý nghĩa cho người dùng để giữ số dư e-CNY thay vì coi nó như một kênh thanh toán trung gian.

Thứ ba, kiến ​​trúc hai lớp của Trung Quốc cho phép các ngân hàng thương mại trở thành giao diện người dùng chính. Điều này có thể làm giảm bớt nỗi lo ngại về việc loại bỏ trung gian mà các ngân hàng trung ương phương Tây đang gặp phải. Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) phát hành đồng Nhân dân tệ kỹ thuật số cho các tổ chức vận hành, sau đó các tổ chức này phân phối cho công chúng, bảo toàn mối quan hệ khách hàng của các ngân hàng.

Ý nghĩa đối với sự phát triển CBDC toàn cầu

Động thái của Trung Quốc đặt ra những câu hỏi không dễ dàng gì cho các ngân hàng trung ương khác. Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), dự kiến ​​sẽ ra mắt đồng Euro kỹ thuật số vào năm 2029, đã cam kết một mô hình không sinh lãi với giới hạn nắm giữ nghiêm ngặt để ngăn chặn nó cạnh tranh với tiền gửi ngân hàng. Hội đồng EU gần đây đã ủng hộ việc đặt giới hạn cụ thể đối với việc nắm giữ đồng Euro kỹ thuật số để "tránh việc nó bị sử dụng như một phương tiện lưu trữ giá trị".

Tuy nhiên, các nghiên cứu học thuật ngày càng thách thức quan điểm chính thống về lãi suất bằng 0. Một phân tích của CEPR năm 2025 cho thấy rằng "những cải thiện đáng kể về phúc lợi" có thể đạt được khi các quốc gia đặt lãi suất CBDC ở mức "0% hoặc thấp hơn 1% so với lãi suất chính sách hiện hành, tùy thuộc vào mức nào cao hơn".

IMF cũng thừa nhận rằng CBDC có lãi suất có thể "nâng cao khả năng phản ứng của nền kinh tế đối với những thay đổi trong lãi suất chính sách". Cách tiếp cận của Trung Quốc có thể cho thấy rằng những sự đánh đổi mà các ngân hàng trung ương phương Tây lo ngại - đặc biệt là việc rút tiền gửi và thu hẹp tín dụng - có thể được quản lý thông qua các lựa chọn thiết kế cẩn thận như giới hạn nắm giữ, trả lãi theo bậc thang và bảo hiểm tiền gửi.

Một bức tranh CBDC đa dạng

Điều đang nổi lên không phải là một mô hình duy nhất cho CBDC bán lẻ mà là một bức tranh đa dạng, được định hình bởi các truyền thống tiền tệ, cấu trúc tài chính và ưu tiên chiến lược khác nhau.

Mỹ đã đi theo hướng hoàn toàn ngược lại - trở thành quốc gia duy nhất chính thức cấm CBDC bán lẻ, theo Hội đồng Đại Tây Dương. Vào tháng 1/2025, Tổng thống Trump đã ký một sắc lệnh hành pháp cấm các cơ quan liên bang phát triển hoặc quảng bá CBDC. Trong "Tuần lễ tiền mã hoá" hồi tháng 7, Quốc hội đã thực hiện lời hứa, thông qua Đạo luật Chống Giám sát CBDC (CBDC Anti-Surveillance State Act) như một trong ba dự luật tiền mã hoá mang tính bước ngoặt—cùng với Đạo luật GENIUS dành cho stablecoin và Đạo luật CLARITY về cấu trúc thị trường. Dự luật chống CBDC, được Hạ viện thông qua với tỷ lệ 219-210, hiện đang chờ được Thượng viện xem xét.

Châu Âu dường như đặt cam kết với CBDC như một cơ sở hạ tầng thanh toán—hiệu quả, toàn diện, nhưng lại cố tình không hứng thú coi như một phương tiện tiết kiệm.

Trung Quốc đang đặt cược rằng một loại CBDC giống tiền gửi hơn có thể cùng tồn tại với hệ thống ngân hàng của họ trong khi vẫn mang lại cho người dùng tiện ích thực sự vượt ra ngoài các giao dịch đơn thuần. Trong khi đó, Mỹ đã bác bỏ hoàn toàn khái niệm này—khiến bức tranh CBDC toàn cầu bị chia rẽ theo các đường lối ý thức hệ và địa chính trị.

Khi 137 quốc gia, đại diện cho 98% GDP toàn cầu, đang nghiên cứu CBDC, thử nghiệm của Trung Quốc với tiền kỹ thuật số có lãi suất sẽ được theo dõi sát sao. Nếu thành công, nó có thể buộc phải xem xét lại các giả định đã định hướng thiết kế CBDC trên toàn thế giới. Câu hỏi không còn đơn giản là có nên phát hành CBDC hay không, mà là nó nên là loại tiền gì?