Thương mại toàn cầu dịch chuyển theo hướng đa dạng hóa

Davos và động lực mới cho thương mại toàn cầu

Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) năm nay tại Davos diễn ra trong bối cảnh thương mại toàn cầu đứng trước nhiều thay đổi quan trọng, khi thuế quan và chính sách thương mại trở lại vị trí trung tâm của các cuộc thảo luận. 

Những điều chỉnh chính sách có tốc độ nhanh, phạm vi rộng và tác động sâu đang thúc đẩy các nền kinh tế chủ động tìm kiếm các hướng hợp tác mới, bảo đảm sự ổn định và khả năng dự báo cho hoạt động sản xuất – kinh doanh.

margin: 15px auto;" />

Các phiên thảo luận bên lề hội nghị cho thấy, thay vì chỉ phản ứng thụ động, nhiều quốc gia và khu vực đang coi đây là cơ hội để tái cấu trúc quan hệ thương mại theo hướng cân bằng và bền vững hơn.

Việc tăng cường liên kết song phương và đa phương, đặc biệt ở cấp độ khu vực, được xem là một trong những giải pháp hiệu quả, giảm thiểu rủi ro từ các cú sốc chính sách bên ngoài.

Phát biểu tại Davos, Bộ trưởng Tài chính Canada François-Philippe Champagne nhấn mạnh, thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở bản thân các mức thuế, mà ở tính khó lường của môi trường chính sách toàn cầu. “Chính tốc độ, quy mô và phạm vi của những thay đổi đang thực sự khiến thế giới chao đảo”, ông François-Philippe Champagne nhận định, đồng thời cho rằng nhu cầu về sự ổn định, minh bạch và pháp quyền đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Nhiều nền kinh tế đã đẩy mạnh các nỗ lực mở rộng mạng lưới đối tác. Việc ký kết hiệp định thương mại tự do giữa Liên minh châu Âu và khối Mercosur sau 25 năm đàm phán được xem là một dấu mốc quan trọng. Nếu hoàn tất các thủ tục pháp lý còn lại, thỏa thuận này sẽ trở thành hiệp định thương mại lớn nhất từ trước tới nay của EU, mở ra không gian tăng trưởng mới cho cả hai bên.

Song song với đó, các thỏa thuận song phương cũng được thúc đẩy, tháo gỡ các rào cản thuế quan và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho dòng chảy hàng hóa. Những bước đi này phản ánh xu hướng chung: thương mại toàn cầu không thu hẹp, mà đang dịch chuyển và phân bổ lại theo những cấu trúc linh hoạt hơn.

Theo Bộ trưởng Champagne, các doanh nghiệp hiện nay đặc biệt coi trọng tính dự đoán được của chính sách. “Khi trao đổi với các giám đốc điều hành, điều họ mong muốn nhất là sự ổn định và một khuôn khổ pháp lý rõ ràng”, ông nói. Đây cũng là lý do khiến nhiều nền kinh tế chủ động đa dạng hóa thị trường, chuỗi cung ứng và đối tác, thay vì tập trung quá mức vào một số trung tâm truyền thống.

Triển vọng từ tái cấu trúc chuỗi cung ứng

Quá trình đa dạng hóa chuỗi cung ứng nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Tổng giám đốc WTO Ngozi Okonjo-Iweala cho rằng, việc phân bổ lại hoạt động sản xuất và thương mại giúp mở rộng cơ hội việc làm và tăng trưởng cho nhiều quốc gia hơn, đồng thời nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống kinh tế toàn cầu.

“Những bước đi này góp phần xây dựng khả năng chống chịu trên phạm vi toàn cầu, và chúng tôi hoàn toàn ủng hộ”, bà Okonjo-Iweala nói tại Davos.

Dù vậy, các chuyên gia cũng thừa nhận rằng quá trình tái cấu trúc không tránh khỏi việc chi phí gia tăng. Khi chuỗi cung ứng trở nên đa dạng và phức tạp hơn, chi phí sản xuất, logistics và đầu tư ban đầu có xu hướng tăng. Tuy nhiên, về dài hạn, nhiều ý kiến cho rằng cái giá này là cần thiết để đổi lấy sự ổn định và an toàn của hệ thống thương mại.

Boston Consulting Group (BCG) dự báo thương mại toàn cầu trong thập kỷ tới sẽ vận hành theo một cấu trúc mới, với bốn “nút” chính gồm các trung tâm kinh tế lớn, nhóm các nền kinh tế mới nổi mở rộng, và một khối “đa phương linh hoạt” bao gồm phần lớn châu Âu, Canada, Mexico, Nhật Bản, Australia cùng một số nền kinh tế châu Á - Thái Bình Dương. Trong cấu trúc này, các dòng chảy thương mại giữa những nền kinh tế có mức độ hội nhập cao và cam kết mạnh mẽ với thương mại mở sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng.

Tại châu Âu, các tổ chức đại diện doanh nghiệp cho rằng những thay đổi hiện nay, dù tạo ra thách thức ngắn hạn, cũng đang thúc đẩy quá trình điều chỉnh cần thiết.

Ông Volker Treier, phụ trách thương mại đối ngoại của Phòng Công nghiệp và Thương mại Đức nhận định, chi phí nguyên liệu đầu vào tăng buộc doanh nghiệp phải đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả và tối ưu hóa chuỗi giá trị.

“Thế giới đã trở nên đắt đỏ hơn, và về mặt cấu trúc, chi phí có thể tiếp tục tăng”, ông Treier nói. Tuy nhiên, theo ông, điều này cũng khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào những mô hình sản xuất bền vững và ít phụ thuộc hơn vào các yếu tố bên ngoài.

Những thay đổi trong dòng chảy thương mại đã thể hiện rõ tại các cảng biển lớn. Ông Noel Hacegaba, Giám đốc điều hành cảng Long Beach cho biết, tỷ trọng hàng hóa đến từ các quốc gia Đông Nam Á như Việt Nam, Thái Lan và Malaysia đang gia tăng, phản ánh xu hướng dịch chuyển sản xuất trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Theo ông, các dòng chảy thương mại đang thích ứng linh hoạt với bối cảnh mới, tạo thêm dư địa phát triển cho nhiều nền kinh tế.

Tại châu Âu, Giám đốc điều hành cảng Rotterdam Boudewijn Siemons cho rằng, việc thích ứng nhanh là yếu tố then chốt. Ông nhận định các nền kinh tế không còn có thể dựa vào những lợi thế truyền thống như trước đây, mà cần chủ động tái cấu hình mô hình phát triển để phù hợp với điều kiện mới.

“Những trụ cột từng được xem là hiển nhiên trong nhiều thập kỷ qua đang suy giảm. Điều đó buộc chúng ta phải tái cấu hình bản thân mình thật nhanh”, ông Rotterdam Boudewijn Siemons nói.

Các cuộc thảo luận tại Davos cho thấy một bức tranh tích cực hơn về thương mại toàn cầu. Dù đối mặt với nhiều thách thức, hệ thống thương mại quốc tế đang chuyển mình theo hướng đa dạng, linh hoạt và cân bằng hơn. Chính trong quá trình điều chỉnh này, những cơ hội mới cho tăng trưởng và hợp tác dài hạn đang dần hình thành.