Thị trường EU: Tận dụng 'cửa sổ vàng' từ EVFTA để tăng tốc xuất khẩu

EU giữ ổn định tăng trưởng, chưa áp dụng biện pháp khẩn cấp về năng lượng

Tại Hội nghị giao ban xúc tiến thương mại với hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài sáng 12/3 do Bộ Công Thương tổ chức, ông Trần Ngọc Quân – Tham tán Thương mại Việt Nam tại Bỉ và Liên minh châu Âu (EU), đã chia sẻ nhiều thông tin đáng chú ý về diễn biến kinh tế, thương mại tại thị trường EU trong bối cảnh địa chính trị thế giới tiếp tục có nhiều biến động.

margin: 15px auto;" />

Theo ông Quân, xung đột tại khu vực Trung Đông đang khiến một số quốc gia thành viên EU yêu cầu đánh giá lại các tác động đối với kinh tế và năng lượng của khu vực. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, EU vẫn chưa xem xét triển khai các biện pháp khẩn cấp như mở kho dự trữ dầu chiến lược hoặc tái nhập khẩu dầu từ Nga.

Thay vào đó, Liên minh châu Âu đang cân nhắc nhiều giải pháp mang tính điều tiết thị trường và tiết kiệm năng lượng. Các biện pháp được thảo luận bao gồm giảm tiêu thụ năng lượng, điều chỉnh một số chính sách thuế carbon, tăng cường hỗ trợ từ ngân sách nhà nước cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời kiểm soát các doanh nghiệp năng lượng nhằm tránh tình trạng trục lợi từ biến động thị trường.

“EU hiện đang tính toán các phương án cân bằng giữa ổn định thị trường năng lượng và duy trì tăng trưởng kinh tế", ông Quân cho biết.

Theo đánh giá của các cơ quan kinh tế châu Âu, mặc dù chịu nhiều sức ép từ địa chính trị và chi phí năng lượng, EU vẫn giữ nguyên dự báo tăng trưởng kinh tế năm 2026 ở mức khoảng 1 - 1,2%. Động lực tăng trưởng được kỳ vọng đến từ sản xuất công nghiệp và thương mại nội khối.

Quan sát thực tế tại thị trường châu Âu cho thấy giá xăng dầu tăng khoảng 10 - 15% trong thời gian gần đây. Một bộ phận người tiêu dùng có tâm lý mua tích trữ do lo ngại nguồn cung bị gián đoạn, song chưa xuất hiện tình trạng khan hiếm năng lượng trên diện rộng.

Nguyên nhân là bởi EU đã chủ động đa dạng hóa nguồn cung, tăng nhập khẩu năng lượng từ Mỹ, Na Uy, Kazakhstan và một số quốc gia khác. Bên cạnh đó, cơ chế dự trữ dầu của các tổ chức năng lượng quốc tế cũng sẵn sàng được kích hoạt nếu cần thiết.

Không chỉ tập trung ổn định thị trường năng lượng, EU còn đang đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa quan hệ thương mại, giảm phụ thuộc vào một số đối tác truyền thống.

Theo ông Quân, Liên minh châu Âu hiện tích cực thúc đẩy đàm phán và ký kết các Hiệp định thương mại tự do (FTA) với nhiều đối tác lớn. Một số hiệp định đang được đẩy nhanh tiến độ như FTA với Ấn Độ, Indonesia, cũng như mở rộng hợp tác thương mại với Canada.

EU cũng tiếp tục thúc đẩy hợp tác kinh tế với các nước ASEAN, trong đó có Việt Nam. “Việc EU mở rộng mạng lưới FTA là chiến lược xây dựng chuỗi cung ứng bền vững và giảm phụ thuộc vào một số thị trường lớn", ông Quân nhận định.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam được đánh giá đang có lợi thế đáng kể tại thị trường EU nhờ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA). Bước sang năm thứ sáu thực thi, EVFTA đã giúp hơn 80% dòng thuế đối với hàng hóa Việt Nam được cắt giảm, tạo lợi thế cạnh tranh đáng kể so với nhiều đối thủ.

Theo ông Quân, Việt Nam hiện đang có lợi thế đi trước khoảng 3-5 năm so với nhiều quốc gia khác chưa có FTA với EU. “Đây là khoảng thời gian rất quan trọng để doanh nghiệp Việt Nam gia tăng thị phần tại thị trường châu Âu trước khi EU ký thêm các hiệp định với những đối tác khác", ông Quân nhấn mạnh.

Doanh nghiệp Việt phải đi nhanh hơn, chuẩn bị tốt hơn

Bên cạnh những cơ hội mở rộng thị trường, ông Quân cũng lưu ý rằng EU đang ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn môi trường và phát triển bền vững.

Sau giai đoạn điều chỉnh các chính sách môi trường do khó khăn kinh tế, EU hiện tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong trong chiến lược phát triển xanh. Nhiều quy định quan trọng đang bắt đầu được triển khai trong giai đoạn 2026 - 2030.

Trong đó đáng chú ý là cơ chế điều chỉnh carbon tại biên giới (CBAM), quy định chống phá rừng của EU (EUDR), cũng như các quy định liên quan đến thiết kế sinh thái và kinh tế tuần hoàn.

EU cũng đã ban hành các quy định trong khuôn khổ “Đạo luật công nghiệp sạch”, đồng thời dự kiến ban hành thêm các chính sách về kinh tế tuần hoàn, thiết kế sinh thái và hộ chiếu sản phẩm điện tử.

Các chính sách này bảo đảm EU đạt các mục tiêu môi trường vào các mốc năm 2030, 2040 và 2050.

“Các yêu cầu của EU về phát triển bền vững sẽ ngày càng khắt khe hơn. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam phải chủ động thích ứng ngay từ bây giờ", ông Quân cảnh báo.

Đáng chú ý, EU đang xem xét khả năng mở rộng phạm vi áp dụng quy định chống phá rừng sang một số ngành hàng mới. Đây là vấn đề mà các hiệp hội ngành hàng của Việt Nam cần theo dõi sát sao và chủ động trao đổi với đối tác châu Âu.

Theo Tham tán thương mại Việt Nam tại EU, ngoài các tiêu chuẩn môi trường, doanh nghiệp Việt Nam cũng cần đặc biệt lưu ý đến nguy cơ gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại.

Trong thời gian qua, EU đã bắt đầu tăng cường giám sát các dòng hàng nhập khẩu từ Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh nhiều ý kiến cho rằng Việt Nam đang hưởng lợi đáng kể từ EVFTA.

Điều này có thể dẫn tới việc EU tăng cường các cuộc điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp, chống lẩn tránh thuế hoặc kiểm soát chặt hơn xuất xứ hàng hóa.

“Doanh nghiệp cần quản lý chặt chẽ nguồn gốc nguyên liệu và hồ sơ xuất xứ, tránh nguy cơ bị điều tra phòng vệ thương mại", Tham tán thương mại Việt Nam tại EU khuyến nghị.

Một vấn đề khác cũng đang được EU đặc biệt quan tâm là chất lượng và an toàn sản phẩm. Theo thống kê, số lượng cảnh báo vi phạm về an toàn thực phẩm và chất lượng hàng hóa nhập khẩu vào EU đã tăng đáng kể trong năm 2025.

Trước thực trạng đó, EU đã triển khai chương trình giám sát chặt chẽ hơn đối với các mặt hàng thực phẩm và phi thực phẩm nhập khẩu trong năm 2026.

Điều này đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp Việt Nam phải nâng cao tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm, kiểm soát chặt chẽ quy trình sản xuất và tuân thủ đầy đủ các quy định của thị trường EU.

Đối với các ngành như điện tử, dệt may, thép hay nhôm, doanh nghiệp cũng cần đặc biệt chú ý đến các quy định mới liên quan đến vòng đời sản phẩm, tái chế vật liệu và phát thải carbon.

Từ thực tế thị trường, ông Quân cho rằng, Việt Nam cần tận dụng giai đoạn “cửa sổ vàng” từ EVFTA để đẩy mạnh các hoạt động xúc tiến thương mại tại EU trong vài năm tới.

Theo đó, các bộ, ngành, hiệp hội và doanh nghiệp cần dành nhiều nguồn lực hơn cho việc quảng bá sản phẩm, mở rộng hệ thống phân phối và xây dựng thương hiệu tại thị trường châu Âu.

“Ba đến năm năm tới sẽ là giai đoạn rất quan trọng để doanh nghiệp Việt Nam củng cố vị thế tại EU trước khi các đối thủ cạnh tranh cũng có được các hiệp định thương mại tự do tương tự", ông Quân nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng cần tăng cường kết nối trực tiếp với các đối tác châu Âu để cập nhật kịp thời những thay đổi trong chính sách và tiêu chuẩn thị trường.

Theo Tham tán thương mại Việt Nam tại EU: "Nếu tận dụng tốt các lợi thế từ EVFTA, đồng thời chủ động thích ứng với các tiêu chuẩn xanh và các quy định mới của EU, hàng hóa Việt Nam hoàn toàn có thể mở rộng thị phần tại một trong những thị trường lớn và ổn định nhất thế giới. EU vẫn là thị trường đầy tiềm năng cho hàng hóa Việt Nam. Vấn đề là chúng ta phải đi nhanh hơn, chuẩn bị tốt hơn và tận dụng hiệu quả khoảng thời gian lợi thế hiện nay".