Tết cổ truyền hương Xuân 3 miền đất nước

17/02/2026 - 12:525 phút đọc

Tết từ miền Bắc – Nét trang nghiêm và cổ kính

Ở miền Bắc, Tết đến trong hương lạnh của mưa xuân, trong làn khói bếp nồng nàn tỏa ra từ những nồi bánh chưng đang sôi lục bục. Từ trung du đến đồng bằng, nhà nhà đều bận rộn gói bánh, dọn dẹp bàn thờ tổ tiên, sắm sửa đào hồng, câu đối đỏ. Không khí Tết Bắc bộ là sự hòa quyện của cái rét cắt da với hơi ấm gia đình. Từ giữa tháng Chạp, người ta đã tỉa cành đào, chăm nụ để kịp khoe sắc đúng đêm giao thừa. Chợ Tết mở sớm, đông vui và đầy ắp sắc màu: mâm ngũ quả, cau trầu, rượu nếp, giấy bản vàng mã, áo quần mới cho trẻ nhỏ.

Phong tục gói bánh chưng – biểu tượng của đất trời, là linh hồn của Tết miền Bắc. Mỗi gia đình thường quây quần bên bếp lửa đỏ suốt đêm, vừa trông nồi bánh, vừa kể chuyện năm cũ, hát những câu quan họ, chèo, hoặc đọc thơ xuân. Tiếng củi nổ tí tách, mùi lá dong, đậu xanh, thịt mỡ hòa quyện – tất cả trở thành ký ức không thể phai trong lòng bao thế hệ.

Ngày 30 Tết, lễ cúng tất niên và rước ông Công ông Táo là nghi thức quan trọng. Người Bắc coi trọng việc mời tổ tiên về ăn Tết cùng con cháu. Trên bàn thờ là mâm cỗ tươm tất với gà luộc, xôi gấc, nem rán, canh măng, giò lụa, bánh chưng xanh. Sau giao thừa là tục xông đất đầu năm, chọn người “hợp tuổi”, vui vẻ, may mắn để bước chân đầu tiên vào nhà mở vận mới.

Ngày mồng Một Tết, người Bắc đi chúc Tết ông bà, cha mẹ, rồi sang hàng xóm, họ hàng. Trẻ con háo hức nhận lì xì đỏ, người lớn trao nhau lời chúc “an khang – thịnh vượng – vạn sự như ý”. Trong tiết trời xuân phơi phới, các lễ hội làng bắt đầu mở: hội chọi trâu, hội gò Đống Đa, hội Lim với những làn quan họ mượt mà – tất cả tạo nên không gian văn hóa đậm đà bản sắc Bắc bộ.

Tết Miền Trung - Giản dị sâu lắng, đậm đà tình thân

Nếu miền Bắc có cái Tết cổ kính, khuôn phép thì miền Trung lại mang đến một cái Tết mộc mạc, ấm áp và chan chứa tình người. Nơi đây, thời tiết khắc nghiệt, đất hẹp, người cần cù, nên Tết dù không cầu kỳ nhưng lại được chuẩn bị bằng tất cả tấm lòng.

Ở Huế – xứ kinh kỳ xưa, Tết mang nét thanh tao, trang nhã. Trước Tết, các bà, các mẹ gói bánh tét nhân đậu xanh, thịt mỡ; muối dưa món, làm mứt gừng cay nồng; phơi củ kiệu trắng tinh xếp vào lọ thủy tinh. Màu tím Huế hòa cùng sắc vàng của hoa mai, đỏ thắm của câu đối tạo nên khung cảnh thơ mộng và cổ điển lạ kỳ.

Ở Đà Nẵng, Tết là dịp sum họp, dù đời sống có khó khăn, người ta vẫn cố dành dụm để “ăn Tết cho ra Tết”. Món ăn ngày xuân thường giản dị: bánh tét, thịt heo ngâm mắm, dưa món, mắm nêm, bánh thuẫn, kẹo đậu phộng… Nhưng đằng sau sự đơn sơ ấy là tấm lòng hiếu khách và truyền thống tiết kiệm đáng quý. Đặc biệt, người miền Trung còn giữ tục “mừng tuổi bằng lời chúc”. Không nặng về tiền bạc, điều quý là câu chúc thật lòng, lời nói đẹp đầu năm. Trong 3 ngày Tết, họ kiêng quét nhà, kiêng làm vỡ bát, kiêng cãi vã – để giữ gìn hòa khí và may mắn cả năm.

Sau Tết, những lễ hội dân gian như hội Bà Thu Bồn, hội đua thuyền sông Hương, hay lễ hội Cầu Ngư của ngư dân miền biển… là dịp để con người gửi gắm niềm tin vào thiên nhiên, cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa cá tôm bội thu.

Miền Nam – Phóng khoáng, rộn rã và đầy sắc xuân

Miền Nam bước vào Tết khi nắng xuân đã vàng rực trên từng tán mai. Ở đây, Tết đến sớm hơn, không khí nhẹ nhàng mà rộn ràng. Cái se lạnh phương Bắc không chạm tới đất này – chỉ còn lại hơi ấm của đồng bằng sông nước và nụ cười tươi tắn của người phương Nam.

Từ đầu tháng Chạp, chợ hoa Bến Bình Đông (TP. Hồ Chí Minh), chợ Bến Tre, Vĩnh Long, Cần Thơ đã tấp nập thuyền ghe chở mai vàng, cúc mâm xôi, vạn thọ, tắc cảnh. Người dân sửa sang nhà cửa, sơn lại cổng rào, trồng thêm giàn bông giấy, bông giấy đỏ như lửa báo hiệu mùa xuân đang về.

Khác với miền Bắc chuộng bánh chưng, miền Nam có bánh tét tròn – biểu tượng của sự viên mãn. Nhà nào cũng gói vài đòn bánh tét nhân chuối hoặc nhân mặn, luộc suốt đêm. Mâm cỗ Tết miền Nam thường phong phú, nhiều món đặc trưng: thịt kho hột vịt, canh khổ qua nhồi thịt (với ý nghĩa “khổ qua đi, phúc tới”), dưa giá, kiệu chua, nem, lạp xưởng, mứt dừa, mứt gừng và không thể thiếu nồi thịt kho nước dừa bóng mỡ, ngọt thanh, ăn với cơm trắng hay bánh tét đều ngon.Tết miền Nam còn gắn liền với văn hóa miệt vườn. Người dân đi chợ nổi, thăm nhau bằng xuồng, mời nhau ly rượu nếp và vài miếng bánh in, bánh phồng. Trẻ con tung tăng nhận bao lì xì, người lớn chúc nhau “làm ăn phát tài, năm mới mạnh giỏi”. Mọi thứ đều tươi vui, thoải mái, phản ánh tính cách hào sảng, cởi mở của người Nam bộ. Sau những ngày đầu năm, lễ hội đua ghe Ngo, hội cúng đình, hay hát bội, đờn ca tài tử rộn vang khắp làng quê, thể hiện đời sống tinh thần phong phú và niềm yêu đời, yêu người của cư dân vùng sông nước.

Tết cổ truyền trong lòng người Việt

Dù ở đâu, dù Bắc – Trung – Nam khác biệt về món ăn, khí hậu, hay cách tổ chức, Tết vẫn là điểm hẹn chung của tâm hồn Việt. Đó là dịp con người hướng về cội nguồn, nhớ đến ông bà, cha mẹ; là khi mọi hiềm khích gác lại, mọi lỗi lầm được tha thứ, để bắt đầu một năm mới trong tinh thần bao dung, ấm áp.

Trong dòng chảy hiện đại, Tết Việt vẫn giữ nguyên giá trị truyền thống – dù có phần giản lược trong nghi thức, nhưng ý nghĩa sâu xa vẫn còn: sum họp, tri ân, cầu may, hướng thiện. Tết không chỉ là thời khắc chuyển mùa, mà còn là cuộc trở về nội tâm, nơi mỗi người được làm mới chính mình. Người trẻ hôm nay có thể đón Tết bằng chuyến du lịch, bữa tiệc hiện đại, nhưng đâu đó trong lòng, hương trầm giao thừa, tiếng pháo giả vang lên, hay vị bánh chưng, bánh tét vẫn gợi nhớ về những mùa Tết xưa – giản dị mà sâu đậm.

Hồn dân tộc trong từng phong tục – trong từng món ăn. Có thể nói, mỗi phong tục, mỗi món ăn ngày Tết đều ẩn chứa triết lý sống của người Việt.- Bánh chưng, bánh tét tượng trưng cho sự biết ơn đất trời và cha mẹ.

- Mâm ngũ quả biểu trưng cho mong ước đủ đầy, hạnh phúc.

- Hoa đào, hoa mai là biểu tượng của sinh khí mới, niềm tin và hy vọng.

- Lì xì đầu năm thể hiện lòng chúc phúc, khích lệ nhau cố gắng.

- Đi chùa hái lộc, chúc Tết họ hàng, hội làng, trò chơi dân gian – tất cả làm nên sắc thái văn hóa thống nhất trong đa dạng, gắn bó con người Việt trên khắp dải đất hình chữ S.

Dẫu thời gian trôi qua, những giá trị vật chất có thể thay đổi nhưng Tết cổ truyền vẫn là sợi chỉ đỏ kết nối quá khứ với hiện tại. Dù đi xa, mỗi người Việt vẫn mong một lần được trở về quê nhà, được nghe tiếng gà gáy sáng mùng Một, được thấy khói nhang nghi ngút trên bàn thờ và được ngồi bên mâm cơm sum họp. Tết không chỉ là ngày lễ, mà là một cảm xúc – cảm xúc về nguồn cội, gia đình và lòng nhân hậu. Từ miền Bắc nghiêm cẩn, miền Trung đằm sâu, đến miền Nam phóng khoáng, 3 miền vẫn cùng hòa trong một điệu hồn dân tộc: điệu hồn của yêu thương, đoàn tụ và hy vọng.