Sở hữu “vàng đen” dồi dào bậc nhất thế giới, kinh tế Iran vẫn chật vật giữa vòng xoáy trừng phạt và lạm phát

01/03/2026 - 19:305 phút đọc

(Banker.vn) Dù nắm giữ hơn 200 tỷ thùng dầu và nguồn khí đốt khổng lồ, kinh tế Iran vẫn chật vật trước vòng xoáy lạm phát, suy giảm tăng trưởng.

Trữ lượng đầu khí thuộc nhóm cao nhất thế giới

Iran từ lâu được xem là một trong những trung tâm năng lượng lớn nhất thế giới khi đồng thời sở hữu trữ lượng dầu mỏ và khí tự nhiên thuộc nhóm cao nhất toàn cầu. Tuy nhiên, phía sau lợi thế tài nguyên khổng lồ ấy là một nền kinh tế đang đối mặt với nhiều sức ép kéo dài về tăng trưởng, lạm phát và khả năng tiếp cận thị trường quốc tế.

margin: 15px auto;" />

Theo Oil & Gas Journal (OGJ) dẫn số liệu từ OPEC Annual Statistical Bulletin 2025, Iran có 208,6 tỷ thùng dầu thô đã được chứng minh, đứng thứ 3 trong Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC), chỉ sau Venezuela với 303,2 tỷ thùng và Saudi Arabia với 267,2 tỷ thùng. Chỉ riêng 3 quốc gia này đã nắm giữ phần lớn trữ lượng dầu của OPEC, cho thấy mức độ tập trung tài nguyên rất cao trong khối và vai trò không thể xem nhẹ của Iran trong cán cân năng lượng toàn cầu.

Không chỉ mạnh về dầu mỏ, Iran còn nổi bật hơn ở lĩnh vực khí tự nhiên. Báo cáo Country Analysis Brief: Iran của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) cho biết tính đến cuối năm 2023, nước này sở hữu khoảng 1.200 nghìn tỷ feet khối (Tcf) khí tự nhiên đã được chứng minh, chỉ đứng sau Nga.

Lượng khí này chiếm khoảng 16% trữ lượng khí chứng minh toàn cầu và tương đương khoảng 45% trữ lượng khí trong OPEC. Tuy nhiên, phần lớn khí đốt của Iran được tiêu thụ trong nước phục vụ phát điện và nhu cầu sinh hoạt, trong khi xuất khẩu chủ yếu thông qua đường ống sang các quốc gia láng giềng và thường biến động theo mùa do nhu cầu nội địa tăng cao vào mùa lạnh.

Kinh tế vẫn chịu nhiều sức ép

Dù nắm giữ nguồn tài nguyên dồi dào, hoạt động xuất khẩu năng lượng của Iran nhiều năm qua bị định hình bởi các lệnh trừng phạt quốc tế, đặc biệt từ Mỹ. Điều này buộc Tehran phải tìm các kênh bán hàng ít minh bạch hơn và chấp nhận mức chiết khấu sâu để duy trì dòng tiền.

Theo Reuters, dựa trên dữ liệu theo dõi tàu biển, Trung Quốc hiện mua hơn 80% lượng dầu thô Iran xuất khẩu bằng đường biển, với mức bình quân năm 2025 khoảng 1,38 triệu thùng/ngày. Reuters cũng đề cập khả năng dầu Iran được “đổi nhãn” qua các điểm trung chuyển nhằm giảm rủi ro liên quan đến trừng phạt.

Trong báo cáo liên quan đến SHIP Act 2025 do EIA công bố, dựa trên dữ liệu của Vortexa, xuất khẩu dầu thô của Iran năm 2024 được ước tính đạt 1,483 triệu thùng/ngày, trong đó xuất sang Trung Quốc khoảng 1,444 triệu thùng/ngày. Các số liệu này cho thấy xuất khẩu dầu đã phục hồi đáng kể so với giai đoạn bị siết chặt trước đó, song cấu trúc thị trường ngày càng phụ thuộc vào một khách hàng chủ lực, làm gia tăng rủi ro về địa chính trị và thương mại.

Bức tranh kinh tế vĩ mô của Iran vì thế mang nhiều gam màu trái chiều. Theo ước tính của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và các báo cáo kinh tế mới nhất, tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Iran, bao gồm cả dầu và phi dầu, có thể giảm khoảng 16% xuống còn 100 tỷ USD trong năm 2025.

IMF và Ngân hàng Thế giới (World Bank) cũng ghi nhận tình trạng lạm phát rất cao tại Iran, dự báo khoảng 43,3% trong năm 2025. Lạm phát kéo dài khiến đồng rial mất giá mạnh, giá thực phẩm và các mặt hàng thiết yếu tăng nhanh hơn thu nhập, qua đó bào mòn sức mua và làm gia tăng khó khăn cho đời sống người dân.

Triển vọng tăng trưởng trong ngắn hạn cũng kém khả quan. Theo nhận định được Reuters dẫn lại từ World Bank, kinh tế Iran có thể thu hẹp khoảng 1,7% trong năm 2025 và tiếp tục giảm 2,8% trong năm 2026, thay vì duy trì mức tăng trưởng nhẹ như dự báo trước đó.

Sự suy giảm này chủ yếu bắt nguồn từ sản lượng dầu không ổn định, khu vực kinh tế phi dầu suy yếu và khả năng tiếp cận thị trường tài chính quốc tế còn hạn chế. GDP danh nghĩa của Iran năm 2025 được ước tính khoảng 341 tỷ USD, với GDP bình quân đầu người vào khoảng 3.900 USD, thấp hơn các năm trước do tác động cộng hưởng của lạm phát cao và mất giá tiền tệ.