Phát huy vai trò then chốt của ngân hàng xanh trong phát triển kinh tế xanh

03/03/2026 - 11:0412 phút đọc

1. Vai trò then chốt của ngân hàng xanh và thực trạng tại Việt Nam

Ngân hàng xanh là mô hình hoạt động trong đó các tổ chức tín dụng tích hợp yếu tố môi trường - xã hội - quản trị (ESG) vào quy trình vận hành, quản trị rủi ro và cung cấp sản phẩm. Mục tiêu chính là giảm phát thải, thúc đẩy nguồn vốn vào các dự án thân thiện môi trường và tạo giá trị bền vững cho cộng đồng¹. Các dịch vụ phổ biến của ngân hàng xanh hiện nay bao gồm tiền gửi xanh, công trình xanh, khoản vay xanh và trái phiếu xanh.

Vai trò của ngân hàng xanh được thể hiện trên nhiều phương diện:

Định hướng và dẫn dắt dòng vốn: Ngân hàng xanh đóng vai trò như “người gác cổng” tài chính, sử dụng các bộ tiêu chí rủi ro môi trường để ưu tiên cấp tín dụng cho các dự án năng lượng tái tạo, nông nghiệp bền vững, công nghệ sạch, đồng thời hạn chế hoặc từ chối tài trợ cho các ngành gây ô nhiễm.

Kiến tạo và phát triển thị trường tài chính xanh: Thông qua việc phát hành trái phiếu xanh, phát triển các sản phẩm tài chính sáng tạo (cho vay dài hạn, lãi suất ưu đãi), ngân hàng xanh tạo ra một kênh huy động và đầu tư mới, minh bạch, thu hút vốn từ khu vực tư nhân và quốc tế.

Đồng hành và hỗ trợ chính sách: Các ngân hàng tiên phong tham gia xây dựng khung phân loại xanh, báo cáo chuẩn mực, trở thành đối tác quan trọng của Chính phủ trong triển khai chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh.

Thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao nhận thức: Áp lực tín dụng và các ưu đãi tài chính thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ, chuyển đổi mô hình. Đồng thời, hoạt động ngân hàng xanh góp phần nâng cao nhận thức về rủi ro môi trường và cơ hội từ kinh tế xanh cho toàn xã hội.

Nhận thức được tầm quan trọng của ngân hàng xanh trong phát triển kinh tế xanh, Việt Nam đã có những bước đi bài bản thông qua việc ban hành Đề án phát triển Ngân hàng xanh (8/2018), Chiến lược phát triển ngành Ngân hàng Việt Nam (8/2018), đặc biệt là Thông tư 17/2022/TT-NHNN về quản lý rủi ro môi trường trong hoạt động cấp tín dụng (12/2022).

Nhiều loại sổ tay được ban hành, như Sổ tay quản lý rủi ro tín dụng xanh (5/2025), Sổ tay hướng dẫn đánh giá rủi ro môi trường - xã hội (5/2025). Gần đây nhất, Chính phủ đã công bố “Danh mục phân loại xanh” (7/2025), tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho sự phát triển của ngân hàng xanh.

Các cơ chế hỗ trợ và công cụ tài chính xanh đang được phát triển đồng bộ, tạo thành một hệ sinh thái ban đầu, gồm các công cụ giảm thiểu rủi ro và khuyến khích tín dụng xanh (bảo lãnh tín dụng xanh, bảo hiểm xanh). Các dòng vốn đầu tư như đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) xanh vào các lĩnh vực trọng điểm; các quỹ đầu tư chuyên biệt (Quỹ Bảo vệ môi trường, Quỹ đầu tư mạo hiểm/Quỹ tăng trưởng xanh).

Kết quả đạt được

Quy mô tín dụng xanh tăng trưởng nhanh. Tính đến cuối năm 2024, dư nợ tín dụng xanh tại Việt Nam đạt khoảng 680.000 tỷ đồng, chiếm hơn 4,3% tổng dư nợ toàn nền kinh tế, với tốc độ tăng trưởng bình quân trên 21%/năm trong giai đoạn 2017 - 2024². Ước tính cuối năm 2025, con số này có thể đạt khoảng 850.000 tỷ đồng, tăng 30% so với năm 2023 và chiếm gần 6% tổng dư nợ kinh tế³.

Thị trường trái phiếu xanh phát triển nhanh, với sự tham gia của Chính phủ, doanh nghiệp và ngân hàng. Năm 2024, tổng giá trị phát hành trái phiếu xanh gần 6,9 nghìn tỷ đồng⁴. Năm 2025, tổng giá trị phát hành trái phiếu xanh trong nước đã tăng hơn 60% so với cùng kỳ năm 20245.

Nhiều ngân hàng lớn đã phát hành thành công trái phiếu xanh/trái phiếu bền vững với quy mô lớn, chẳng hạn như: Techcombank ban hành khung Trái phiếu xanh (12/2024)⁶. HDBank phát hành 3.000 tỷ đồng trái phiếu xanh trong nước và các lô trái phiếu xanh quốc tế⁷. Agribank phát hành trái phiếu xanh giá trị 5.000 tỷ đồng⁸. Vietcombank phát hành 2.000 tỷ đồng trái phiếu bền vững (12/2025)⁹...

Việc đánh giá rủi ro môi trường và xã hội được các ngân hàng chú trọng. Đến hết quý III/2025, dư nợ được đánh giá rủi ro ESG đạt 3,84 triệu tỷ đồng, tương ứng khoảng 1,38 triệu món vay, tăng 6% so với cuối năm 2024¹⁰. Nhiều ngân hàng (BIDV, Vietcombank, VPBank, Agribank) đã thành lập bộ phận chuyên trách, công bố báo cáo phát triển bền vững theo chuẩn quốc tế.

BIDV tiên phong trong việc phát hành trái phiếu xanh và tích hợp ESG vào hoạt động tín dụng bền vững. Vietcombank thành lập Hội đồng ESG cấp cao nhằm hoạch định chiến lược và phê duyệt các KPI ESG (6/2025); VPBank đột phá với báo cáo phát triển bền vững theo GRI đầu tiên (6/2025); Agribank thành lập Ban Chỉ đạo, Tổ giúp việc và triển khai thí điểm hệ thống đánh giá rủi ro ESG dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI) tại một số chi nhánh trọng điểm¹¹...

Thách thức

Khung pháp lý và chính sách hỗ trợ chưa đủ mạnh. Tiêu chuẩn phân loại tài sản xanh thống nhất vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện. Chính sách ưu đãi về thuế, lãi suất, cơ chế chia sẻ rủi ro cho tài chính xanh còn hạn chế, chưa đủ sức hấp dẫn, thiếu cơ chế giám sát và đánh giá hiệu quả.

Năng lực nội tại của hệ thống ngân hàng vẫn còn các thách thức. Thiếu chuyên gia am hiểu sâu cả về tài chính và môi trường; năng lực thẩm định dự án xanh, công nghệ mới còn hạn chế; hệ thống quản trị rủi ro môi trường chưa đồng bộ.

Quy mô tín dụng xanh còn nhỏ, chỉ chiếm gần 5% tổng dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế¹². Tín dụng xanh chủ yếu tập trung vào một số lĩnh vực truyền thống (năng lượng tái tạo, nông nghiệp xanh, xử lý chất thải, nước thải). Các lĩnh vực then chốt khác như giao thông xanh, công trình xanh, sản xuất xanh còn ít dự án.

Doanh nghiệp còn gặp khó khăn trong quá trình tiếp cận tài chính xanh như: thiếu thông tin về các đơn vị cấp tín dụng xanh; chi phí tài chính thực tế; tiêu chí dự án xanh chưa cụ thể, rõ ràng; các quỹ tín dụng xanh thường không chấp nhận tài sản bảo đảm, doanh nghiệp cần có bảo lãnh ngân hàng; các dự án quy mô nhỏ khó tiếp cận vốn vay nước ngoài; rủi ro về chênh lệch tỷ giá¹³. Thị trường vốn xanh chưa sâu, thanh khoản trái phiếu xanh còn thấp, thiếu đa dạng công cụ tài chính xanh.

Thiếu khung tiêu chí quốc gia và chuẩn hóa dữ liệu ESG; năng lực phân tích ESG nội bộ còn hạn chế; chi phí triển khai ESG cao, tạo thách thức với các ngân hàng nhỏ; thiếu hợp tác quốc tế và nguồn lực hỗ trợ; thiếu phần mềm quản trị dữ liệu ESG nội bộ, chưa kết nối báo cáo ESG với chiến lược kinh doanh.

2. Giải pháp phát huy vai trò của ngân hàng xanh trong phát triển kinh tế xanh

Một là, về chính sách và khuôn khổ pháp lý. Cần sớm ban hành hệ thống tiêu chuẩn, hướng dẫn chi tiết về tài chính xanh và lộ trình chuyển đổi, dựa trên “Danh mục phân loại xanh”. Ngân hàng Nhà nước hoàn thiện khung phân loại chi tiết để các ngân hàng có căn cứ đánh giá và cấp tín dụng. Xây dựng lộ trình cụ thể với các mục tiêu định lượng về tỉ lệ tín dụng xanh.

Xây dựng một bộ khung tiêu chí ESG quốc gia đồng bộ, dựa trên tham chiếu các chuẩn mực quốc tế như GRI, ISSB/IFRS S1&S2 và TCFD, nhằm đảm bảo tính minh bạch, khả năng so sánh và hội nhập. Nghiên cứu nâng cấp các quy định hiện hành (như Thông tư 17) thành một khung pháp lý toàn diện về ESG. Đưa yếu tố ESG vào quy trình thẩm định dự án, nhằm bảo vệ môi trường và phát triển bền vững, quản lý rủi ro hệ thống, bảo vệ quyền lợi của cộng đồng, nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế. Đảm bảo phát triển kinh tế không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu của thế hệ tương lai.

Thí điểm mô hình ngân hàng xanh toàn diện tại một số ngân hàng trọng điểm, tập trung vào việc tích hợp ESG vào hoạt động tài chính, bao gồm ưu tiên cấp tín dụng cho dự án xanh, số hóa quy trình để giảm giấy tờ và quản lý rủi ro môi trường. Thiết lập cơ chế chia sẻ thông tin về rủi ro môi trường giữa các ngân hàng. Có chính sách ưu đãi thuế, phí cho doanh nghiệp chuyển đổi xanh; giảm tỉ lệ dự trữ bắt buộc, cơ chế tái cấp vốn ưu đãi cho các khoản tín dụng xanh; cung cấp dịch vụ tư vấn kỹ thuật.

Hai là, về sản phẩm, dịch vụ và công nghệ. Cần đa dạng hóa sản phẩm tín dụng xanh, như tín dụng cho năng lượng tái tạo (điện mặt trời, điện gió); tín dụng cho hiệu quả năng lượng (chiếu sáng LED, cải tạo hệ thống điều hòa); tín dụng cho quản lý tài nguyên và chất thải (xử lý nước thải, tái chế rác thải); tín dụng cho nông nghiệp xanh và bền vững (tưới tiết kiệm, nông nghiệp hữu cơ); tín dụng tiêu dùng xanh (xe điện, thiết bị tiết kiệm năng lượng, nhà ở xanh). Ưu đãi lãi suất, điều kiện vay vốn đối với các dự án thân thiện môi trường để khuyến khích khách hàng.

Tiếp tục khuyến khích phát hành trái phiếu xanh. Nhà nước và Ngân hàng Trung ương ưu đãi về vốn, giảm tỉ lệ dự trữ bắt buộc, điều chỉnh hệ số rủi ro thấp hơn đối với tài sản từ nguồn vốn trái phiếu xanh, nhằm giúp ngân hàng tiết kiệm chi phí vốn và có nhiều vốn hơn để cho vay. Hỗ trợ chi phí phát hành; miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp đối với phần thu nhập từ hoạt động liên quan đến trái phiếu xanh, hoặc miễn thuế thu nhập cá nhân cho nhà đầu tư mua trái phiếu xanh.

Thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) xanh vào các dự án bền vững bằng việc xây dựng danh mục dự án xanh đủ tiêu chuẩn (phân loại xanh rõ ràng, thẩm định kỹ các dự án); phát triển sản phẩm tài chính xanh hấp dẫn (cho vay ưu đãi, bảo lãnh cho các dự án xanh, hợp tác với các tổ chức tài chính quốc tế); tạo dựng uy tín và năng lực của ngân hàng (chính sách môi trường và xã hội mạnh mẽ, công bố minh bạch, nâng cao năng lực nội bộ); marketing và xúc tiến đầu tư (tổ chức hội nghị kết nối, diễn đàn tài chính xanh, xây dựng thương hiệu về bền vững).

Thành lập quỹ đầu tư xanh để thúc đẩy phát triển kinh tế xanh. Ngân hàng có thể thành lập quỹ đầu tư trực tiếp (sử dụng vốn tự có hoặc huy động để đầu tư vốn cổ phần, góp vốn vào các doanh nghiệp, dự án thuộc lĩnh vực xanh). Ngân hàng có thể hợp tác với các công ty quản lý quỹ để thành lập và quản lý các quỹ đầu tư xanh chuyên biệt, huy động vốn từ các nhà đầu tư tổ chức và cá nhân để đầu tư vào danh mục xanh.

Phát triển dịch vụ ngân hàng số thân thiện môi trường. Thực hiện chuyển đổi hoàn toàn sang dịch vụ không giấy tờ (số hóa toàn bộ quy trình, giảm in ấn tài liệu); tối ưu hóa trung tâm dữ liệu (sử dụng năng lượng tái tạo, làm mát tự nhiên, công nghệ tiết kiệm năng lượng); khuyến khích giao dịch trực tuyến, sử dụng hóa đơn điện tử, thanh toán không tiền mặt, giảm chi nhánh vật lý.

Tích hợp yếu tố bền vững vào sản phẩm của ngân hàng. Cho vay ưu đãi để phát triển sản phẩm tài chính xanh; tính toán và công bố lượng khí thải carbon tiết kiệm được từ mỗi giao dịch số; tích hợp chỉ số ESG vào quyết định tín dụng và đầu tư. Ứng dụng các công nghệ thân thiện môi trường (AI để tối ưu hóa năng lượng, blockchain cho tài chính xanh, nền tảng đám mây xanh). Thay đổi hành vi khách hàng thông qua điểm thưởng, lãi suất ưu đãi, đổi điểm thưởng lấy cây xanh.

Ba là, tăng cường đào tạo chuyên sâu về tài chính xanh, quản lý rủi ro môi trường, xây dựng đội ngũ cán bộ am hiểu về kinh tế xanh và ESG. Mục tiêu nhằm tăng cường năng lực nội tại cho hệ thống ngân hàng thông qua nâng cao kiến thức chuyên môn về các công cụ tài chính xanh; phát triển kỹ năng quản lý rủi ro môi trường; xây dựng đội ngũ có năng lực đánh giá toàn diện các dự án.

Thực hiện phân tầng đào tạo với từng đối tượng. Đối với cấp lãnh đạo, tập trung vào chiến lược và quản trị ESG. Đối với cán bộ trung gian, tăng cường đào tạo kỹ năng thẩm định, quản lý rủi ro môi trường. Đối với đội ngũ nhân viên nghiệp vụ, đi sâu vào những kiến thức cơ bản về sản phẩm và quy trình tài chính xanh. Áp dụng công nghệ trong đào tạo như xây dựng nền tảng đào tạo trực tuyến về tài chính xanh; sử dụng mô phỏng, case study thực tế để nâng cao hiệu quả học tập.

Gắn đào tạo với cơ chế khuyến khích cán bộ học tập (lồng ghép tiêu chí ESG vào đánh giá hiệu quả công việc, công nhận chứng chỉ chuyên môn về tài chính xanh). Hợp tác với các tổ chức quốc tế (IFC, ADB, WWF) để tiếp cận chuyên môn toàn cầu, phối hợp với trường đại học để xây dựng chương trình đào tạo chính quy.

Bốn là, thúc đẩy thực thi ESG và Báo cáo Phát triển bền vững. Hoàn thiện khung pháp lý và tiêu chuẩn ESG quốc gia. Nghiên cứu nâng cấp Thông tư số 17 lên thành “Thông tư khung ESG” với yêu cầu bắt buộc các tổ chức tín dụng công bố báo cáo ESG hằng năm và có kế hoạch thực thi rõ ràng, từ thí điểm, triển khai đồng bộ đến tích hợp sâu vào chiến lược ngân hàng.

Nghiên cứu thành lập Ban chỉ đạo ESG, bộ phận ESG chuyên trách. Phát triển chương trình đào tạo chuyên sâu về ESG cho cán bộ quản lý và nhân viên ngân hàng. Đầu tư xây dựng kho dữ liệu ESG tập trung, tích hợp thông tin từ các hệ thống quản lý rủi ro tín dụng, ngân hàng lõi (Core Banking) và các hệ thống IoT giám sát phát thải ở các dự án tài trợ. Ứng dụng AI và Big Data giúp tự động hóa việc thu thập, phân tích và báo cáo dữ liệu ESG. Đặc biệt, nghiên cứu áp dụng công nghệ Blockchain để tăng cường tính minh bạch trong quản lý dòng tiền xanh, giúp các nhà đầu tư dễ dàng theo dõi cách thức sử dụng vốn vay xanh và trái phiếu bền vững.

Năm là, tăng cường hợp tác quốc tế để tiếp cận nguồn vốn xanh, công nghệ và kinh nghiệm. Đẩy mạnh hợp tác với các tổ chức tài chính quốc tế như IFC, ADB, Quỹ Khí hậu Xanh (GCF). Tham gia liên minh ngân hàng bền vững (UNEP FI, NGFS), nhằm tiếp cận các khoản vay ưu đãi, tài trợ dự án xanh, cho vay liên kết bền vững, phát hành và đầu tư vào trái phiếu xanh, tài chính thương mại xanh, chuyển giao công nghệ, nghiên cứu và phát triển thị trường, chia sẻ kiến thức, minh bạch hóa thông tin và báo cáo. Thúc đẩy hợp tác công - tư nhằm thu hút vốn từ quỹ đầu tư quốc tế cho các dự án xanh quy mô lớn. Áp dụng các nguyên tắc ngân hàng xanh/tài chính xanh, tuân thủ các khung báo cáo bền vững, tham gia các sáng kiến toàn cầu, góp phần thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0”.

Như vậy, ngân hàng xanh là động lực then chốt để thúc đẩy kinh tế xanh tại Việt Nam. Việc phát triển đồng bộ ngân hàng xanh sẽ góp phần quan trọng vào mục tiêu tăng trưởng bền vững, bảo vệ môi trường và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong dài hạn. Để phát huy tối đa vai trò then chốt của ngân hàng xanh, cần một lộ trình đồng bộ với sự vào cuộc quyết liệt của cả cơ quan quản lý, hệ thống ngân hàng và cộng đồng doanh nghiệp. Sự phát triển thành công của ngân hàng xanh không chỉ góp phần hiện thực hóa cam kết net-zero mà còn đặt nền móng vững chắc cho một nền kinh tế Việt Nam cạnh tranh và bền vững.

Chú thích:

¹ Seabank (2026), Khám phá ngân hàng xanh là gì - Các loại dịch vụ phổ biến của ngân hàng xanh, https://www.seabank.com.vn, ngày 26-01-2026.

² Vũ Thùy Linh (2025), Xu hướng phát triển ngân hàng xanh thúc đẩy phát triển bền vững tại Việt Nam, https://tapchinganhang.gov.vn, ngày 14-11-2025.

³ Thủy Nguyễn (2025), Dư nợ tín dụng xanh ước đạt khoảng 850.000 tỉ đồng, https://tapchikinhtetaichinh.vn, ngày 15-12-2025.

⁴ FiinRatings (2025), Trái phiếu xanh - Động lực mới cho phát triển thị trường vốn bền vững Việt Nam 2025, ngày 21-01-2025.

⁵ Tùng Dương (2025), Giá trị phát hành trái phiếu xanh trong nước đã tăng hơn 60%, https://vneconomy.vn, ngày 27-11-2025.

⁶ Hồng Anh (2024), Ngân hàng tư nhân đầu tiên tại Việt Nam công bố Khung trái phiếu xanh, https://nhandan.vn, ngày 05-12-2024.

⁷ HDBank (2025), HDBank phát hành thành công 3.000 tỉ đồng trái phiếu xanh, kiến tạo động lực cho phát triển bền vững, https://hdbank.com.vn, ngày 03-1-2025.

⁸Minh Nguyệt (2026), Trái phiếu xanh và bài toán huy động vốn bền vững của Agribank - Kỳ 3, https://www.agribank.com.vn, ngày 27-01-2026.

⁹ Vietconbank (2026), Vietcombank phát hành thành công 2.000 tỉ đồng Trái phiếu Bền vững với xếp hạng tín nhiệm cao nhất “AAA”, https://www.vietcombank.com.vn, ngày 12-01-2026.

¹¹ Phạm Hải Âu và cộng sự (2025), Thực thi ESG và báo cáo phát triển bền vững trong ngành Ngân hàng Việt Nam: Thực trạng, thách thức và giải pháp, https://tapchinganhang.gov.vn, ngày 26-8-2025.

¹² Anh Minh (2025), Dư nợ tín dụng xanh khoảng 750.000 tỉ đồng; dự kiến hỗ trợ lãi suất 2%/năm cho dự án xanh, https://baochinhphu.vn, ngày 15-12-2025.

¹³Minh Nhật (2024), Dư nợ tín dụng xanh chiếm khoảng 4,5% tổng dư nợ toàn nền kinh tế, https://thitruongtaichinhtiente.vn, ngày 10-9-2024.