Những vi phạm khiến hộ kinh doanh có thể bị truy thu thuế tới 10 năm
19/01/2026 - 19:224 phút đọc
(Banker.vn) Nhiều hộ kinh doanh vẫn chủ quan với thời hiệu truy thu, trong khi một số vi phạm có thể khiến nghĩa vụ thuế bị rà soát và truy ngược tới 10 năm.
Một số trường hợp hộ kinh doanh bị truy thu thuế tới 10 năm
Không ít hộ kinh doanh hiện nay vẫn mặc định rằng nghĩa vụ thuế nếu bị truy thu cũng chỉ giới hạn trong vòng 5 năm. Tuy nhiên, theo Luật Quản lý thuế 2025 bắt đầu áp dụng từ năm 2026, quan niệm này không còn phù hợp. Trong những trường hợp bị xác định có hành vi che giấu doanh thu hoặc trốn thuế, cơ quan thuế có quyền truy thu nghĩa vụ tài chính lên tới 10 năm. Việc hiểu sai thời hiệu đang khiến nhiều hộ kinh doanh rơi vào tình thế bị động khi bị thanh tra, kiểm tra thuế.
margin: 15px auto;" />Luật Quản lý thuế 2025 quy định rõ ranh giới giữa hành vi khai sai không cố ý và hành vi vi phạm mang tính gian lận. Với các trường hợp kê khai chưa chính xác do nhầm lẫn nghiệp vụ, áp dụng sai thuế suất, xác định sai đối tượng ưu đãi hoặc thiếu sót trong ghi chép doanh thu nhưng không có dấu hiệu cố tình, đây được xem là vi phạm hành chính về thuế. Trong những tình huống này, cơ quan thuế được phép truy thu số thuế còn thiếu trong thời hạn tối đa 5 năm kể từ thời điểm phát hiện sai phạm.
Dù xuất phát từ nguyên nhân khách quan hay thiếu hiểu biết, người nộp thuế vẫn phải hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ tài chính. Ngoài việc nộp bổ sung phần thuế thiếu, hộ kinh doanh còn phải chịu xử phạt theo quy định tại Nghị định 125/2020/NĐ-CP, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 310/2025/NĐ-CP, đồng thời phải nộp tiền chậm nộp tính theo mức 0,03% mỗi ngày. Trên thực tế, khoản tiền phát sinh do chậm nộp trong thời gian dài có thể trở thành gánh nặng lớn, vượt xa số thuế ban đầu.
Ngược lại, khi cơ quan thuế xác định hành vi có yếu tố cố ý, thời hiệu truy thu được kéo dài đáng kể. Luật Quản lý thuế 2025 cho phép truy thu tối đa 10 năm đối với các trường hợp như không đăng ký thuế dù có hoạt động kinh doanh, không xuất hóa đơn, lập song song hai hệ thống sổ sách, nhận tiền bán hàng qua tài khoản cá nhân nhằm né kiểm soát hoặc cố tình khai thấp doanh thu so với thực tế. Đây là nhóm hành vi bị đánh giá có tính chất nghiêm trọng, tiềm ẩn dấu hiệu trốn thuế.
Với các trường hợp này, ngoài việc bị truy thu trong thời gian dài hơn, người vi phạm còn có thể bị xử phạt ở mức cao hơn, tính theo tỷ lệ trên số thuế bị trốn và phải nộp tiền chậm nộp theo quy định. Trong những tình huống có đủ căn cứ xác định hành vi trốn thuế, cơ quan thuế có thể chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra để xử lý theo quy định pháp luật.
Hệ thống dữ liệu giúp phát hiện chênh lệch doanh thu theo từng giao dịch
Việc kéo dài thời hiệu truy thu chỉ thực sự khả thi trong bối cảnh quản lý thuế chuyển sang mô hình dựa trên dữ liệu. Theo quy định tại Nghị định 91/2022/NĐ-CP, từ năm 2026, thông tin liên quan đến hoạt động kinh doanh của hộ cá thể sẽ được cơ quan thuế thu thập từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm các sàn thương mại điện tử, doanh nghiệp vận chuyển, hệ thống ngân hàng, ví điện tử và hệ thống hóa đơn điện tử theo các nghị định hiện hành.
Thông qua việc đối chiếu dữ liệu bán hàng, dữ liệu giao nhận và dòng tiền thanh toán, cơ quan thuế có thể dựng lại bức tranh doanh thu khá đầy đủ của từng hộ kinh doanh theo từng giao dịch. Chỉ cần xuất hiện sự chênh lệch giữa các nguồn dữ liệu, hệ thống phân tích rủi ro sẽ tự động cảnh báo và chuyển sang diện kiểm tra chuyên sâu. Trong bối cảnh này, khả năng che giấu doanh thu gần như không còn như trước.
Thực tế cho thấy, nhiều hộ kinh doanh vẫn áp dụng tư duy quản lý cũ, cho rằng cơ quan thuế khó có đủ dữ liệu để rà soát sâu, từ đó chủ quan trong kê khai. Tuy nhiên, Luật Quản lý thuế 2025 đã thiết lập ranh giới rất rõ: 5 năm đối với sai sót không cố ý và 10 năm đối với hành vi trốn thuế. Điểm thay đổi lớn nhất không nằm ở con số thời gian, mà ở cách thức quản lý dựa trên dữ liệu liên thông.
Một sai lệch tưởng chừng nhỏ trong quá khứ, khi được đối chiếu lại bằng hệ thống dữ liệu hiện nay, hoàn toàn có thể trở thành căn cứ để cơ quan thuế xem xét nghĩa vụ thuế kéo dài nhiều năm. Trong bối cảnh đó, việc tuân thủ quy định ngay từ đầu trở thành yếu tố sống còn đối với hộ kinh doanh.
Đăng ký thuế đầy đủ, sử dụng hóa đơn điện tử đúng quy định, kê khai trung thực doanh thu và lưu trữ chứng từ theo đúng thời hạn không chỉ giúp hộ kinh doanh thực hiện đúng nghĩa vụ pháp lý, mà còn là cách hiệu quả nhất để hạn chế rủi ro bị truy thu kéo dài trong tương lai.