Những “cơn gió ngược” và hành trình giữ nhịp nền kinh tế

06/04/2026 - 11:114 phút đọc

(Banker.vn) Phát biểu tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 3/2026, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhắc tới hình ảnh con thuyền kinh tế - xã hội cập bến an toàn sau 5 năm nhiều “cơn gió ngược”, cơ bản đạt được các mục tiêu đã đề ra như đánh giá của Trung ương, Quốc hội và các cơ quan.

Nếu nhìn lại toàn bộ giai đoạn 2021 - 2025, có thể thấy “cơn gió ngược” không phải là những biến động rời rạc, mà là trạng thái kéo dài của nền kinh tế trong những khó khăn chung.

Năm 2021, tăng trưởng GDP thấp, ước đạt 2,58%, hơn 119.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường, trong đó phần lớn là các doanh nghiệp thành lập dưới 5 năm, quy mô vốn nhỏ vì đại dịch Covid-19.

Quan trọng hơn, "cú sốc" này không kết thúc trong một chu kỳ ngắn. Khác với các giai đoạn suy giảm trước đó, nền kinh tế không có một khoảng “lặng” đủ dài để phục hồi trọn vẹn. Ngay khi các hoạt động sản xuất - kinh doanh được nối lại, một dạng “gió ngược” khác lại xuất hiện, khiến quá trình phục hồi diễn ra trong điều kiện không ổn định.

Năm 2022 là minh chứng rõ nét cho trạng thái này. Tăng trưởng GDP ước đạt 8%, vượt mục tiêu đề ra (6 - 6,5%). Đây có thể coi là một mức tăng đủ để tạo cảm giác nền kinh tế đã bật dậy mạnh mẽ. Tuy nhiên, nếu nhìn sâu vào cấu trúc, sự phục hồi này diễn ra nhanh hơn khả năng hấp thụ của doanh nghiệp. Doanh thu tăng trở lại, nhưng lợi nhuận không theo kịp, khi chi phí đầu vào và chi phí vốn gia tăng.

margin: 15px auto;" />

Bước sang giai đoạn 2023 - 2024, các “cơn gió ngược” không còn biểu hiện bằng những "cú sốc" rõ rệt, mà chuyển sang dạng áp lực kéo dài trong hệ thống. Tín dụng tăng chậm, thanh khoản ở một số lĩnh vực suy giảm, phản ánh những khó khăn trong hấp thụ vốn của nền kinh tế.

Theo Ngân hàng Nhà nước, tăng trưởng tín dụng năm 2023 đạt khoảng 13,5%, thấp hơn định hướng đề ra (14 - 15%) và có thời điểm giữa năm ở mức thấp.

Cùng với đó, thị trường bất động sản trầm lắng trong thời gian dài không chỉ là câu chuyện của một ngành, mà còn ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi liên kết, từ tài chính, xây dựng đến tiêu dùng. Theo Bộ Xây dựng, trong năm 2023, giao dịch bất động sản ở nhiều phân khúc suy giảm rõ rệt, thanh khoản duy trì ở mức thấp trong nhiều quý.

Áp lực cũng thể hiện rõ ở khu vực doanh nghiệp. Theo Tổng cục Thống kê, năm 2023 có khoảng 172.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường, cho thấy mức độ khó khăn kéo dài của khu vực sản xuất - kinh doanh và tâm lý thận trọng trong đầu tư.

Điều đáng chú ý là các “cơn gió ngược” trong giai đoạn này không xuất hiện riêng lẻ, mà có tính liên kết. Khi dòng tiền bị thu hẹp, các ngành nghề trong nền kinh tế bị ảnh hưởng theo.

Trong bối cảnh đó, cách tiếp cận điều hành cũng có sự điều chỉnh. Nếu như trước đây, mục tiêu tăng trưởng thường được đặt lên hàng đầu, thì trong giai đoạn này, ưu tiên chuyển sang giữ ổn định vĩ mô và kiểm soát rủi ro hệ thống. Chính sách tiền tệ và tài khóa được điều hành linh hoạt hơn, với sự phối hợp nhằm đảm bảo các cân đối lớn của nền kinh tế.

Đầu tư công nổi lên như một công cụ quan trọng để “giữ nhịp” tăng trưởng. Trong bối cảnh khu vực tư nhân gặp khó khăn, việc đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công không chỉ tạo ra cầu cho nền kinh tế, mà còn góp phần duy trì hoạt động của nhiều ngành liên quan.

Bước sang năm 2025 và những tháng đầu năm 2026, bức tranh kinh tế bắt đầu ghi nhận những tín hiệu tích cực rõ ràng hơn. Theo báo cáo tại phiên họp Chính phủ, GDP quý I/2026 tăng 7,83%, cao hơn cùng kỳ năm trước; công nghiệp - xây dựng tăng 8,92%, dịch vụ tăng 8,18%. Có tới 23/34 địa phương đạt mức tăng trưởng trên 8%, trong đó một số địa phương đạt mức hai con số.

Không chỉ tăng trưởng, các chỉ số khác cũng cho thấy trạng thái cân bằng dần được thiết lập. Thu ngân sách 3 tháng đạt khoảng 829,4 nghìn tỷ đồng, tăng 11,4% so với cùng kỳ, trong khi vẫn thực hiện các chính sách miễn, giảm thuế để hỗ trợ doanh nghiệp. Tổng vốn đầu tư toàn xã hội tăng 10,7%, còn vốn FDI đăng ký đạt 15,2 tỷ USD, tăng tới 42,9%.

Một chỉ báo quan trọng khác nằm ở khu vực doanh nghiệp. Trong quý I/2026, có khoảng 96.000 doanh nghiệp gia nhập và quay trở lại thị trường, cao hơn số rút lui (91.800). Đây là dấu hiệu cho thấy niềm tin thị trường đang dần được phục hồi, sau giai đoạn suy giảm kéo dài.

Điểm đáng chú ý không nằm ở từng con số riêng lẻ, mà ở việc các chỉ số này cùng cải thiện trong một giai đoạn. Sau nhiều năm biến động, nền kinh tế không còn phục hồi theo từng phần, mà bắt đầu vận hành trong trạng thái đồng bộ hơn. Đây là dấu hiệu cho thấy quá trình điều chỉnh đã đi qua giai đoạn khó khăn nhất.

Nhìn từ góc độ điều hành, “cập bến an toàn” vì vậy không phải là kết quả của một chu kỳ thuận lợi, mà là kết quả của việc duy trì được sự ổn định trong điều kiện nhiều biến số.

Tuy nhiên, sự ổn định này cũng đặt ra một yêu cầu mới. Sau khi vượt qua các “cơn gió ngược”, nền kinh tế không thể tiếp tục dựa vào những động lực cũ. Khi dư địa tăng trưởng theo quy mô dần thu hẹp, bài toán chuyển sang nâng cao chất lượng tăng trưởng, cải thiện hiệu quả sử dụng vốn và khơi thông các nguồn lực mới.