Ngành da giày: Chủ động nguyên phụ liệu, vượt ‘sóng’ thị trường

Áp lực chuỗi cung ứng và bài toán nguyên phụ liệu

Bước vào năm 2026, ngành da giày Việt Nam tiếp tục ghi nhận tín hiệu tích cực từ thị trường xuất khẩu. Đơn hàng trong quý I khá ổn định, nhiều đối tác quốc tế vẫn lựa chọn Việt Nam là điểm sản xuất quan trọng trong chuỗi cung ứng ngành thời trang toàn cầu.

Theo các doanh nghiệp trong ngành, trong nửa đầu quý I/2026, lượng đơn hàng nhìn chung được duy trì ở mức ổn định. Các nhà nhập khẩu từ Mỹ và châu Âu tiếp tục đặt hàng tại Việt Nam nhờ môi trường sản xuất ổn định, chi phí hợp lý và năng lực gia công được khẳng định trong nhiều năm qua.

margin: 15px auto;" />

Phía sau những thông tin tích cực trên, ngành da giày vẫn đang đối diện với điểm nghẽn quen thuộc là sự phụ thuộc khá lớn vào nguồn nguyên phụ liệu nhập khẩu.

Hiện, ngành da giày Việt Nam mới chỉ chủ động được khoảng 50 - 55% nguyên phụ liệu cho sản xuất giày dép. Phần còn lại, tương đương khoảng 45%, phải nhập khẩu từ các thị trường nước ngoài khiến chuỗi sản xuất của doanh nghiệp dễ bị tác động khi thị trường thế giới biến động.

Những bất ổn địa chính trị thời gian gần đây tại khu vực Trung Đông đã phần nào bộc lộ rõ hơn điểm yếu này. Các tuyến vận tải biển qua những eo biển quan trọng bị ảnh hưởng khiến thời gian vận chuyển kéo dài và chi phí logistics tăng lên.

Ngành da giày với khoảng 80% sản lượng dành cho xuất khẩu thì logistics luôn là mắt xích gắn chặt với sản xuất. Chỉ cần một biến động nhỏ trong vận chuyển quốc tế cũng có thể tạo ra sức ép lên tiến độ giao hàng và chi phí của doanh nghiệp.

Trước tình hình đó, nhiều doanh nghiệp buộc phải tính đến phương án vận chuyển thay thế, trong đó có vận chuyển bằng đường hàng không. Tuy nhiên, giải pháp này chỉ mang tính tạm thời bởi chi phí cao, không phù hợp với các đơn hàng số lượng lớn.

Nhìn ở góc độ ngành, bà Phan Thị Thanh Xuân - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam cho hay, tác động của biến động tại Trung Đông đến hoạt động xuất khẩu da giày hiện nay vẫn ở mức hạn chế. Nguyên nhân là phần lớn đơn hàng quý I/2026 đã được ký kết từ trước và vẫn chưa đến thời điểm giao hàng.

“Các doanh nghiệp kỳ vọng, tình hình logistics sẽ sớm ổn định trở lại trong vòng 1 - 2 tháng tới, qua đó giảm bớt áp lực đối với chuỗi cung ứng”, bà Xuân nói.

Về dài hạn, những biến động này cho thấy tầm quan trọng của việc nâng cao mức độ chủ động nguyên phụ liệu trong nước để ngành da giày tăng khả năng chống chịu trước những cú sốc từ thị trường toàn cầu.

Chủ động nguồn cung, nâng sức cạnh tranh

Bà Phan Thị Thanh Xuân cho rằng, chủ động được nguyên phụ liệu đầu vào, giá trị gia tăng của sản phẩm sẽ cao hơn, doanh nghiệp có thể chủ động về thời gian sản xuất, giảm phụ thuộc vào nguồn cung từ bên ngoài và hạn chế rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng.

Để đạt được mục tiêu này, việc phát triển các khu công nghiệp chuyên sâu cho ngành dệt may và da giày được xem là giải pháp quan trọng.

Trong đó, cần chú trọng phát triển các khâu nguyên liệu thượng nguồn, như sản xuất sợi, dệt, nhuộm, hay chế biến da thuộc, những lĩnh vực đóng vai trò nền tảng cho sản xuất giày thời trang, giày da và giày thể thao vốn là những dòng sản phẩm có nhu cầu lớn trên thị trường quốc tế.

“Nếu xây dựng được hệ sinh thái sản xuất nguyên phụ liệu hoàn chỉnh, ngành da giày sẽ giảm phụ thuộc nhập khẩu và có thể hình thành chuỗi cung ứng khép kín ngay trong nước”, bà Xuân nhận định.

Bên cạnh đó, xu hướng tiêu dùng bền vững tại các thị trường nhập khẩu lớn cũng đang đặt ra những yêu cầu mới đối với ngành.

Các thị trường như châu Âu ngày càng siết chặt tiêu chuẩn về phát triển xanh, truy xuất nguồn gốc và minh bạch chuỗi cung ứng, buộc doanh nghiệp phải đầu tư nhiều hơn vào công nghệ sản xuất thân thiện môi trường, đảm bảo tính minh bạch trong toàn bộ quá trình sản xuất.

Dù là thách thức, nhưng nhiều doanh nghiệp cho rằng, đây cũng là cơ hội để ngành da giày Việt Nam bước sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Để tận dụng cơ hội này, đổi mới sáng tạo và đầu tư công nghệ xanh đang trở thành hướng đi quan trọng. Việc xây dựng các khu công nghiệp có hệ thống xử lý nước thải đồng bộ, sử dụng năng lượng tái tạo và hạ tầng sản xuất bền vững sẽ giúp giảm chi phí đầu tư cho doanh nghiệp, đồng thời thu hút thêm nguồn vốn đầu tư mới.

Song song với nỗ lực của doanh nghiệp, các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước cũng được kỳ vọng sẽ tạo cú huých cho ngành. Những cơ chế thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp nền tảng, trong đó có dệt may và da giày, nếu được triển khai đồng bộ với chiến lược phát triển ngành, sẽ góp phần hình thành chuỗi cung ứng nguyên phụ liệu mạnh ngay tại Việt Nam.

Một đề xuất đáng chú ý khác là xây dựng thị trường giao dịch nguyên phụ liệu trong nước. Nếu hình thành được thị trường này, các loại nguyên liệu như bông hay da thuộc có thể được giao dịch minh bạch hơn, giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong kế hoạch sản xuất.

Chủ động nguyên phụ liệu, nhất là với nguyên liệu thô như da thuộc, sợi sẽ giúp ngành nâng cao giá trị gia tăng, giảm rủi ro trước biến động của thị trường.