Luật Thương mại điện tử có gì đáng chú ý?

Yêu cầu cấp thiết đối với việc ban hành Luật Thương mại điện tử

Sáng 6/1/2026, Văn phòng Chủ tịch nước tổ chức họp báo công bố lệnh của Chủ tịch nước công bố các luật, pháp lệnh được Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội khoá XV thông qua.

Thông tin tại họp báo về các điểm đáng chú ý của Luật Thương mại điện tử, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, ngày 10/12, Quốc hội đã thông qua Luật Thương mại điện tử. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026, gồm 7 Chương, 41 Điều với bố cục bao quát toàn diện các chủ thể, mô hình và hoạt động thương mại điện tử, đồng thời bảo đảm sự liên thông giữa phát triển thị trường và quản lý nhà nước. Đây là lần đầu tiên Việt Nam có một đạo luật riêng, tạo nền tảng pháp lý đầy đủ cho lĩnh vực thương mại điện tử đang phát triển nhanh và phức tạp.

Những năm qua, thương mại điện tử tại Việt Nam đã phát triển mạnh mẽ trong những năm qua, với tốc độ tăng trưởng trung bình 20 - 30%/năm trong cả giai đoạn, đóng góp khoảng 11% tổng doanh thu bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng của cả nước năm 2025. Thương mại điện tử ngày càng trở thành một động lực quan trọng của kinh tế số, tác động sâu rộng đến phương thức sản xuất, phân phối và tiêu dùng.

margin: 15px auto;" />

Tuy nhiên, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân phân tích, hoạt động thương mại điện tử hiện nay chủ yếu được điều chỉnh bởi Nghị định số 52/2013/NĐ-CP và Nghị định số 85/2021/NĐ-CP. Do chỉ được ban hành ở cấp nghị định, hai văn bản này chưa đủ hiệu lực pháp lý để điều chỉnh toàn diện các vấn đề quan trọng, mang tính đa ngành, phức tạp ngày càng gia tăng trong lĩnh vực thương mại điện tử.

Thực tiễn triển khai cho thấy còn tồn tại nhiều bất cập. Thứ nhất là sự xuất hiện nhanh chóng của các mô hình kinh doanh mới, đa dạng về chủ thể, phức tạp về bản chất, như hoạt động livestream bán hàng, gây khó khăn trong công tác quản lý thuế, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Thứ hai là hạn chế trong kiểm soát và xử lý vi phạm liên quan đến hàng giả, hàng cấm, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng kém chất lượng, đặc biệt là các vấn đề về định danh người bán, truy vết và xử lý trách nhiệm pháp lý. Thứ ba là những thách thức của thương mại điện tử xuyên biên giới, liên quan đến chất lượng hàng hóa nhập khẩu, bảo vệ người tiêu dùng và bảo vệ sản xuất trong nước trong bối cảnh dòng chảy hàng hóa, dịch vụ ngày càng vượt qua biên giới quốc gia.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân, trên cơ sở yêu cầu kịp thời thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng và Nhà nước tại các nghị quyết, chỉ đạo lớn; phù hợp với sự thay đổi nhanh của bối cảnh kinh tế - xã hội và xu hướng hội nhập quốc tế; đồng thời xuất phát từ việc nhận diện những hạn chế, bất cập sau hơn 12 năm ban hành và tổ chức thực hiện các nghị định về thương mại điện tử, việc xây dựng một văn bản pháp luật ở cấp luật riêng cho lĩnh vực thương mại điện tử là yêu cầu khách quan và cấp thiết.

Những nội dung đáng chú ý của Luật Thương mại điện tử

Theo Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân, Luật Thương mại điện tử được xây dựng theo định hướng kiến tạo phát triển, tăng cường hiệu quả quản lý và bảo vệ lợi ích chính đáng của doanh nghiệp, người tiêu dùng, với nhiều nội dung mới, nổi bật.

Điểm mới đầu tiên là việc định vị pháp lý rõ ràng các mô hình nền tảng thương mại điện tử. Luật lần đầu tiên phân loại cụ thể 04 loại hình nền tảng, bao gồm: nền tảng thương mại điện tử kinh doanh trực tiếp; nền tảng thương mại điện tử trung gian; mạng xã hội hoạt động thương mại điện tử và nền tảng thương mại điện tử tích hợp. Theo Thứ trưởng, việc phân loại này là “cơ sở quan trọng để xác định chính xác trách nhiệm pháp lý tương ứng của từng chủ thể, phù hợp với vai trò và mức độ can thiệp trong giao dịch”.

Thứ hai, Luật bổ sung quy định về livestream bán hàng và tiếp thị liên kết - những nội dung hoàn toàn mới nhằm lấp đầy khoảng trống pháp lý. Theo đó, chủ quản nền tảng có trách nhiệm xác thực điện tử danh tính người livestream, thiết lập cơ chế tiếp nhận và giải quyết phản ánh, khiếu nại trong suốt quá trình livestream, đồng thời lưu trữ dữ liệu hình ảnh, âm thanh theo quy định. Người livestream không được cung cấp thông tin gian dối hoặc gây nhầm lẫn về chất lượng, công dụng hàng hóa. Đối với hoạt động tiếp thị liên kết, tổ chức cung cấp dịch vụ phải xác thực danh tính người tiếp thị và có trách nhiệm ngăn chặn các liên kết đến hàng hóa, dịch vụ vi phạm pháp luật.

Thứ ba, Luật tăng cường quản lý hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới. Theo quy định mới, các nền tảng thương mại điện tử nước ngoài có sử dụng tiếng Việt, tên miền “.vn” hoặc đạt ngưỡng giao dịch nhất định tại Việt Nam phải thành lập pháp nhân hoặc chỉ định đại diện theo ủy quyền tại Việt Nam. Đối với chủ quản nền tảng nước ngoài không có hiện diện tại Việt Nam, Luật quy định nghĩa vụ ký quỹ tại ngân hàng nhằm bảo đảm bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính với Nhà nước. Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh, quy định này nhằm bảo đảm công bằng giữa các chủ thể trong và ngoài nước, phù hợp với thông lệ và cam kết quốc tế.

Thứ tư, Luật tăng cường bảo vệ người tiêu dùng và minh bạch thông tin trên môi trường số. Các nền tảng thương mại điện tử phải công khai đầy đủ thông tin về chủ sở hữu, chính sách bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia, cũng như các tiêu chí chính của thuật toán ưu tiên hiển thị hàng hóa. Người bán chỉ được phép hoạt động sau khi đã được xác thực danh tính điện tử, qua đó góp phần nâng cao niềm tin và mức độ an toàn cho người tiêu dùng.

Thứ năm, Luật hoàn thiện hệ sinh thái dịch vụ hỗ trợ thương mại điện tử. Các tổ chức cung cấp dịch vụ hạ tầng kỹ thuật, thanh toán, trung gian thanh toán, logistics và chứng thực hợp đồng điện tử được đưa vào phạm vi điều chỉnh với trách nhiệm cụ thể về bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin và phối hợp với chủ quản nền tảng trong phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm pháp luật.

Thứ sáu, Luật thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân gắn với đổi mới sáng tạo. Quán triệt quan điểm của Đảng và Nhà nước, Luật được xây dựng theo hướng kiến tạo, lấy doanh nghiệp và người dân làm trung tâm, bảo đảm quyền tự do kinh doanh trong khuôn khổ pháp luật. Luật tạo lập môi trường pháp lý minh bạch, ổn định và bình đẳng, khuyến khích doanh nghiệp tư nhân, hộ kinh doanh và cá nhân đầu tư, ứng dụng công nghệ, đổi mới mô hình kinh doanh và tham gia sâu vào thương mại điện tử.

Thứ bảy, Luật định hướng phát triển thương mại điện tử xanh và bền vững. Lần đầu tiên, các chính sách khuyến khích đầu tư phát triển hạ tầng thương mại điện tử theo hướng giảm phát thải, sử dụng bao bì thân thiện với môi trường và tối ưu hóa hoạt động logistics được đưa vào luật, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.

Luật cũng quy định các chính sách hỗ trợ đặc thù nhằm bảo đảm tính bao trùm. Nhà nước có chính sách hỗ trợ về kết nối hạ tầng, đào tạo, tiếp cận nền tảng và thực hiện thủ tục hành chính cho hộ kinh doanh, cá nhân khởi nghiệp sáng tạo, người khuyết tật, đồng bào dân tộc thiểu số và các tổ chức, cá nhân tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn, qua đó mở rộng cơ hội tham gia thương mại điện tử cho toàn xã hội.

Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân khẳng định, Luật Thương mại điện tử không chỉ đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh mới mà còn tạo nền tảng pháp lý đồng bộ, minh bạch, góp phần thúc đẩy thương mại điện tử phát triển lành mạnh, bền vững, đóng góp hiệu quả cho kinh tế số Việt Nam trong giai đoạn tới.