Kinh nghiệm từ chuyên gia trong phòng, chống rửa tiền cho các nhà cung cấp dịch vụ tài sản số

13/03/2026 - 11:1214 phút đọc

margin: 15px auto;" />

Tham dự chương trình có bà Nguyễn Thị Minh Thơ, Phó Cục trưởng Cục Phòng, chống rửa tiền – Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, các chuyên gia quốc tế trong lĩnh vực tài sản số từ Binance, Elliptic, Chainalysis, cùng đại diện các tổ chức tín dụng, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ tài sản số...

Bước chuyển từ tư duy “quan sát” sang “chủ động thử nghiệm”

Phát biểu khai mạc chương trình, ông Nguyễn Thanh Sơn – Giám đốc Trung tâm Đào tạo, VNBA cho biết: Tài sản số không còn là câu chuyện công nghệ, mà đã trở thành một vấn đề kinh tế tài chính mang tính chiến lược, gắn với dòng vốn, đổi mới sáng tạo và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Dẫn số liệu từ Chainalysis - Nền tảng dữ liệu Blockchain hàng đầu thế giới, ông Nguyễn Thanh Sơn cho biết, giá trị giao dịch trên chuỗi tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương đã tăng từ 81 tỷ USD/tháng vào tháng 7/2022 lên 244 tỷ USD/tháng vào cuối năm 2024, gấp 3 lần chỉ trong vòng 30 tháng. Tốc độ tăng trưởng này đưa châu Á - Thái Bình Dương trở thành thị trường tài sản mã hóa phát triển nhanh nhất thế giới, phản ánh nhu cầu thực tiễn ngày càng lớn của nền kinh tế số, từ thanh toán, chuyển tiền, tiết kiệm đến các mô hình tài chính mới dựa trên blockchain.

“Trong bối cảnh đó, thời gian qua tại Việt Nam, hàng loạt chính sách đã được ban hành để đưa tài sản mã hoá vào khung pháp lý, ví dụ như Luật Công nghiệp Công nghệ số, Nghị quyết 05/2025/NQ-CP…. Đặc biệt, Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP của Chính phủ về thí điểm thị trường tài sản mã hóa được xem là bước ngoặt chính sách quan trọng, đánh dấu sự chuyển dịch từ “quan sát” sang “chủ động thử nghiệm” ông Sơn nêu rõ.

Khi được đặt trong khuôn khổ pháp lý rõ ràng, tài sản mã hóa, đặc biệt là các mô hình gắn với tài sản thực có thể trở thành kênh bổ sung quan trọng cho thị trường vốn truyền thống. Sự ra đời của Nghị quyết 05/NQ-CP nhanh chóng được các định chế tài chính trong nước hưởng ứng. Một loạt ngân hàng như Techcombank, VPBank, HDBank... cùng các công ty chứng khoán lớn như TCBS, VPBankS, SSI, VIX... đều đã tham gia thành lập các công ty trong lĩnh vực tài sản mã hóa.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Thanh Sơn, tiềm năng lớn luôn song hành với rủi ro. Thực tiễn quốc tế cho thấy, sự phát triển nóng của thị trường tài sản mã hóa nếu thiếu kiểm soát có thể gây ra hệ lụy nghiêm trọng đối với nhà đầu tư và an ninh tài chính.

Số liệu từ Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05, Bộ Công an), tài sản mã hóa đang có xu hướng bị lợi dụng cho các hoạt động huy động vốn trái phép, lừa đảo và rửa tiền. Trong giai đoạn 2019 - 2024, lực lượng chức năng đã phát hiện gần 20.000 vụ lừa đảo trên không gian mạng, gây thiệt hại hơn 12.000 tỷ đồng, trong đó phần lớn dòng tiền bất hợp pháp được chuyển hóa thành tài sản mã hóa thông qua các sàn giao dịch quốc tế. Đáng lưu ý, nhiều sàn giao dịch không được cấp phép vẫn thu thập và lưu trữ dữ liệu khách hàng nhưng không tuân thủ các quy định về an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân, tiềm ẩn rủi ro lớn cho nhà đầu tư.

Trong bối cảnh đó, việc phát triển các sàn giao dịch tài sản mã hóa nội địa được cấp phép, hoạt động minh bạch theo khuôn khổ pháp lý của Nghị quyết 05/2025/NQ-CP không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố, mà còn trực tiếp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư khi xảy ra tranh chấp.

Khung khổ pháp lý đề cao trách nhiệm phòng, chống rửa tiền trong triển khai vận hành thị trường tài sản mã hóa

Trao đổi tại Chương trình, bà Nguyễn Thị Minh Thơ, Phó Cục trưởng Cục Phòng, chống rửa tiền – Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, đã cung cấp cái nhìn tổng quan về khuôn khổ pháp lý đang hình thành tại Việt Nam đối với thị trường tài sản mã hóa, đặc biệt nhấn mạnh vào trách nhiệm phòng chống rửa tiền (AML).

Bà Nguyễn Thị Minh Thơ cho biết Việt Nam đã thể hiện quyết tâm cao trong phòng chống rửa tiền thông qua việc hoàn thiện khung pháp lý. Nhất là khi trở thành viên của Nhóm châu Á - Thái Bình Dương về chống rửa tiền (APG), Việt Nam đã rất nỗ lực và hướng tới tuân thủ các tiêu chuẩn của Lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF).

Bà Thơ nêu dẫn chứng làm rõ quá trình chuyển đổi của Việt Nam từ việc từng bị đánh giá không tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế tới nay đã thông qua được những khung khổ pháp lý hết sức quan trọng. Theo đó, khung pháp lý cho tài sản mã hóa tại Việt Nam đang không ngừng được hoàn thiện để điều chỉnh chính thức các hoạt động liên quan đến tài sản số, tài sản mã hóa đơn cử như: Luật Công nghiệp công nghệ số số 71/2025/QH15, ngày 14/6/2025 có hiệu lực từ ngày 1/1/2026; Nghị định số 05/2025/NĐ-CP ngày 9/9/2025 (Nghị quyết 05) về triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam;

“Luật Công nghiệp, công nghệ số có Chương 5 liên quan đến tài sản số. Chương 5 không quá dài, chỉ có ba điều 46, 47, 48 quy định các nội dung liên quan đến tài sản số, phân loại tài sản số, quản lý tài sản số. Các nội dung này đã đặt nền móng để triển khai các hoạt động liên quan đến thị trường tài sản số ở Việt Nam”, bà Thơ cho biết.

Phó Cục trưởng Cục Phòng, chống rửa tiền nhấn mạnh theo quy định của Luật, việc quản lý tài sản số tại Việt Nam phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc phòng, chống rửa tiền (AML), tài trợ khủng bố (CTF) và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt (CPF).

Đối với Nghị quyết 05 về việc triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam, theo bà Thơ nhằm thực hiện nhiều mục tiêu quan trọng trong đó có một mục tiêu đã được đặt ra là phải phòng chống rửa tiền, tài trợ khủng bố và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt để đảm bảo thị trường hoạt động một cách lành mạnh, an toàn.

Phó Cục trưởng Cục phòng, chống rửa tiền cũng giải thích rõ hơn về sự liên quan cũng như những khác biệt trong cách định nghĩa tài sản số, tài sản mã hóa tại các quy định. "Tài sản mã hóa là một loại tài sản số mà sử dụng công nghệ mã hóa hoặc công nghệ số có chức năng tương tự để xác thực đối với tài sản trong quá trình tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao. Tài sản mã hóa không bao gồm chứng khoán, các dạng số của tiền pháp định và tài sản tài chính khác theo quy định của pháp luật về dân sự, tài chính (Khoản 2 Điều 3). Tài sản mã hóa được sử dụng cho mục đích trao đổi hoặc đầu tư theo quy định tại Nghị quyết này (Khoản 8 Điều 4)", bà Thơ nói.

Khoản 5, Điều 4, Nghị quyết 05 cũng đã nêu rõ nguyên tắc triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa: Tổ chức, cá nhân tham gia thị trường tài sản mã hóa phải tuân thủ quy định pháp luật có liên quan về phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố, tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Trong phần trình bày của mình, bà Thơ đặc biệt nhấn mạnh tới trách nhiệm của các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa (bao gồm các tổ chức tham gia tạo lập thị trường và nhóm các tổ chức tham gia cung ứng dịch vụ phục vụ thị trường). Theo bà Thơ, các điều kiện để được cấp phép hoạt động trên thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam rất chi tiết, cụ thể với nhiều yêu cầu khá cao về vốn, về nhân lực, về công nghệ, về thông tin, về các biện pháp quản lý.

Bà Thơ phân tích, các tổ chức tham gia vận hành thị trường tài sản mã hóa sẽ phải thực hiện các biện pháp tương tự như một tổ chức tài chính. Nghĩa là phải nhận biết khách hàng, đánh giá rủi ro, phân loại khách hàng, báo cáo giao dịch, xây dựng quy trình nội bộ, kiểm toán rồi đào tạo… ngoài ra phải thực hiện thêm một số biện pháp đặc thù riêng được nêu rõ trong Nghị quyết 05.

Ở góc độ phòng chống rửa tiền, biện pháp, yêu cầu trong Nghị quyết 05 mang tính chất chi tiết hơn, khắt khe hơn thông thường. Thí dụ Điểm b, khoản 2, Điều 15, Nghị quyết 05 nêu rõ: Thực hiện các biện pháp phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố, tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt áp dụng với tổ chức tài chính, trong đó đối với việc nhận biết khách hàng trong trường hợp khách hàng thực hiện giao dịch không thường xuyên theo quy định tại điểm b khoản 2 Điều 9 Luật Phòng, chống rửa tiền được thực hiện khi giá trị giao dịch của khách hàng có giá trị quy đổi tương đương từ 1.000 Đô la Mỹ trở lên (tức từ khoảng 25 triệu đồng) trong khi quy định này với các tổ chức tài chính hiện nay là 400 triệu đồng.

Điều 13, Chương IV, Nghị quyết 05 cũng quy định rõ với việc chuyển tiền của nhà đầu tư nước ngoài. Theo đó, nhà đầu tư nước ngoài phải mở 01 tài khoản thanh toán bằng Đồng Việt Nam tại 01 ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài được phép kinh doanh, cung ứng dịch vụ ngoại hối tại Việt Nam; Tài khoản chuyên dùng bằng Đồng Việt Nam để thực hiện các giao dịch cho phép (nội dung không quy định thực hiện theo quy định của pháp luật về mở và sử dụng tài khoản thanh toán); Tuân thủ quy định pháp luật về phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố, tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Các ngân hàng nơi nhà đầu tư nước ngoài mở tài khoản chuyên dùng để mua bán tài sản mã hóa phải báo cáo tình hình thu chi định kỳ hàng quý cho Bộ Tài chính, Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước (Cục Phòng, chống rửa tiền, Cục Quản lý ngoại hối) về tổng hợp tình hình thu, chi trên tài khoản chuyên dùng để thực hiện giao dịch mua, bán tài sản mã hóa của nhà đầu tư nước ngoài của quý liền kề trước đó

Theo bà Nguyễn Thị Minh Thơ, cả trong Luật công nghiệp, công nghệ số và Nghị quyết 05/2025/NQ-CP thì yêu cầu về phòng chống rửa tiền, tài trợ khủng bố, tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt được nhấn mạnh rất rõ nét kể cả với tổ chức có ý định tham gia xây dựng thị trường hay tham gia cung ứng dịch vụ cho người chơi trên thị trường. Mục tiêu cốt lõi của các khung khổ pháp lý này là tạo ra một hành lang pháp lý vừa hỗ trợ đổi mới sáng tạo, vừa đảm bảo kiểm soát rủi ro an ninh tài chính quốc gia trong kỷ nguyên số.

Ở góc độ quản lý và giám sát của mình, Ngân hàng Nhà nước sẽ chủ trì thu thập, xử lý thông tin, trao đổi, cung cấp chuyển giao thông tin theo quy định tại các Điều 41, 42, 42 Luật Phòng, chống rửa tiền; phối hợp với Bộ Tài chính, Bộ Công an để quản lý, giám sát các tổ chức cung ứng dịch vụ tài sản mã hóa; triển khai các biện pháp phòng, chống rửa tiền; thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt đối với các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa trong phạm vị nhiệm vụ, quyền hạn của mình.

Dự kiến sẽ lựa chọn tối đa 5 tổ chức để triển khai thí điểm cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa.

Định kỳ 6 tháng, Ngân hàng Nhà nước báo cáo Thủ tướng về tình hình thực hiện nghị quyết và đề xuất, kiến nghị đối với những vấn đề phát sinh (nếu có); Hướng dẫn và giải đáp vướng mắc trong qua trình thực hiện Nghị quyết này trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình.

Kinh nghiệm thực tiễn, hợp tác xuyên biên giới, đối tác công - tư, ứng dụng công nghệ… chìa khóa cho một thị trường tài sản số minh bạch

Trong phần trình bày của mình, ông Akbar Akhtar, Trưởng nhóm điều tra khu vực châu Á – Thái Bình Dương, Tập đoàn Binance đã chia sẻ về quy trình điều tra và các cam kết của Binance trong việc phối hợp với các cơ quan chức năng để phòng, chống rửa tiền (AML) và tội phạm tài chính trong lĩnh vực tài sản số.

Sau khi nêu ra một số dẫn chứng nhằm phân tích cho các rủi ro có thể phát sinh trong quá trình vận hành thị trường tài sản mã hóa, ông Akbar Akhtar đồng thời chia sẻ kinh nghiệm trong việc nhận diện, xử lý và phối hợp, hợp tác với các cơ quan chức năng để phòng, chống các hành vi vi phạm pháp luật là vô cùng quan trọng.

Chuyên gia đến từ Binance cho biết đã thông qua nền tảng chuyên dụng Codex để xử lý các yêu cầu điều tra một cách bảo mật và hiệu quả. Vị chuyên gia này đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hợp tác xuyên biên giới và chia sẻ dữ liệu thực tế, từ đó giúp phá giải các vụ án tấn công mạng, lừa đảo sử dụng AI và các mạng lưới rửa tiền tinh vi.

Theo đó, đội ngũ hơn 650 chuyên gia tuân thủ của Binance đã phối hợp chặt chẽ với lực lượng thực thi pháp luật toàn cầu nhằm xử lý các yêu cầu cung cấp dữ liệu, phong tỏa và tịch thu tài sản bất hợp pháp. Thông qua các ví dụ thực tiễn thành công tại khu vực Đông Nam Á như Thái Lan và Malaysia đã minh chứng cho vai trò chủ động của Binance trong việc triệt phá các mạng lưới lừa đảo và truy vết dòng tiền trên blockchain.

Ông Arda Akartuna, Trưởng Nhóm nghiên cứu về Các mối đe dọa mã hóa khu vực châu Á - Thái Bình Dương, Elliptic - công ty phân tích blockchain chuyên cung cấp các giải pháp chống rửa tiền (AML), tuân thủ lệnh trừng phạt và điều tra tội phạm mạng - đã chia sẻ về giải pháp tuân thủ tài sản mã hóa của Elliptic. Thông qua việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ truy vết xuyên chuỗi tự động, hệ thống giúp người dùng xác định rủi ro, giải mã danh tính ví và phát hiện các hành vi gian lận như rửa tiền hay lừa đảo quy mô lớn.

Định nghĩa tội phạm xuyên chuỗi được ông Arda Akartuna đưa ra là: Việc hoán đổi nhanh chóng các tài sản tiền điện tử bất chính qua các tài sản và blockchain khác nhau, sử dụng các dịch vụ ẩn danh nhằm mục đích che giấu dòng tiền.

Các dịch vụ bị tội phạm lợi dụng để thực hiện hành vi tội phạm xuyên chuỗi theo phân tích của đại diện Elliptic gồm: Sàn giao dịch phi tập trung; Cầu nối xuyên chuỗi; Dịch vụ trao đổi tiền điện tử/sàn giao dịch trao đổi tức thời

Dẫn các số liệu và qua sự phân tích thực trạng tội phạm xuyên chuỗi, ông Arda Akartuna cho thấy sự gia tăng đáng lo ngại của các hoạt động bất hợp pháp xuyên biên giới.

Trong phần trình bày của mình đại diện Elliptic cũng đã đưa ra một số chỉ báo cảnh báo về tội phạm xuyên chuỗi đáng ngờ như: Các hình thức “nhảy chuỗi” có cấu trúc và nhiều bước đều được sử dụng; Tài sản thường được hoán đổi liên tiếp trong thời gian ngắn; Tài sản được hoán đổi mà ít quan tâm đến chi phí giao dịch; Tài sản được hoán đổi thông qua các cầu nối ẩn danh hoặc các sàn rủi ro cao không yêu cầu KYC, thay vì các nhà cung cấp tuân thủ quy định; Tài sản được hoán đổi sang các loại khác nhưng cuối cùng lại quay về tài sản ban đầu.

Với khả năng bao quát mạng lưới blockchain rộng khắp, Elliptic đã phát triển hệ thống phân tích tự động các mẫu dữ liệu trên chuỗi để truy vết dòng tiền, phát hiện rủi ro. Nhằm đối phó với tội phạm xuyên chuỗi, chuyên gia của Elliptic nhấn mạnh vào khả năng theo dõi và phát hiện cũng như việc sử dụng AI một cách có trách nhiệm. Các giải pháp của Elliptic giúp doanh nghiệp sàng lọc giao dịch, giám sát ví tiền điện tử và thực hiện điều tra chuyên sâu, từ đó nâng cao hiệu quả tuân thủ các quy định về phòng, chống rửa tiền hướng tới mục tiêu thúc đẩy quá trình thực thi pháp luật hiệu quả hơn, đảm bảo các quyết định tài chính được đưa ra một cách thông minh và an toàn.

Tại chương trình đào tạo, ông Diederik van Wersch, Giám đốc Kinh doanh Khu vực ASEAN, Chainalysis đã phân tích chuyên sâu về Thực trạng thị trường tài sản mã hóa - Quan điểm về khu vực ASEAN. Theo đó, quy mô giao dịch tài sản mã hóa trên thế giới tăng trưởng hết sức mạnh mẽ, đặc biệt ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Chuyên gia của Chainalysis cũng đã giới thiệu công nghệ Đồ thị tri thức blockchain giúp giải quyết thách thức dữ liệu không thể "đọc" bằng mắt thường.

"Không chỉ là dữ liệu đơn thuần, Đồ thị tri thức kết nối các mối quan hệ, tạo ra nội dung phân tích và liên tục phát triển dựa trên hoạt động trên chuỗi và ngoài chuỗi. Chainalysis đang lập bản đồ và bổ trợ dữ liệu tiền mã hóa, tương tự như cách các công cụ tìm kiếm đã làm với web2", ông Diederik van Wersch cho biết.

Theo chuyên gia này, hơn 100 nhà nghiên cứu và nhà khoa học dữ liệu chuyên trách việc định danh và xây dựng Đồ thị tri thức blockchain. Kết quả ghi nhận, thông qua Đồ thị tri thức, giá trị giao dịch 30 nghìn tỷ USD đã được nhận diện, hơn 65.000 thực thể duy nhất đã được gắn định danh, kết nối hơn 1 tỷ địa chỉ với các thực thể trong thế giới thực.

Ông Diederik van Wersch cũng cung cấp những thông tin tổng quan, có tính cảnh báo quan trọng về sự phát triển của các làn sóng tội phạm liên quan đến tài sản mã hóa. Tội phạm ngày càng trở nên chuyên nghiệp, minh chứng qua sự bùng nổ của các vụ lừa đảo quy mô lớn và sự hình thành của các mạng lưới rửa tiền, các hệ sinh thái phi pháp. Các xu hướng rửa tiền và lừa đảo nổi bật thời gian qua được tổng hợp và phân tích với những số liệu tổng hợp khá chi tiết từ vị chuyên gia đến từ Chainalysis.

Trong khuôn khổ chương trình đào tạo, tại phần thảo luận các học viên tham dự đã có phần hỏi đáp cùng đại diện cơ quan quản lý nhà nước và các chuyên gia quốc tế để làm rõ hơn những vấn đề được quan tâm. Các ý kiến đều đánh giá cao những nội dung được trao đổi tại chương trình và thống nhất nhận thấy cần thiết đi cùng với phương pháp giám sát truyền thống cần quan tâm áp dụng các giải pháp công nghệ hiện đại như AI và phân tích blockchain để truy vết những giao dịch xuyên biên giới phức tạp.

Các nội dung trao đổi tại chương trình đào tạo góp phần thúc đẩy, tăng cường sự hợp tác chặt chẽ hơn nữa giữa cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức quốc tế, các nhà cung cấp tài sản số để cùng nhau hướng tới xây dựng một thị trường tài sản số an toàn, minh bạch.