Khi an ninh mạng không còn là “điểm cộng” mà là điều kiện bắt buộc

22/02/2026 - 10:046 phút đọc

(Banker.vn) Trong bối cảnh gian lận công nghệ cao ngày càng tinh vi và sự xuất hiện của các mô hình tài chính mới, an ninh mạng không còn là yếu tố bổ trợ, mà đã trở thành điều kiện tiên quyết. Để xây dựng một hệ sinh thái thanh toán an toàn, ông Vũ Duy Hiền, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia Việt Nam (NCA) cho rằng, cần sự phối hợp đồng bộ giữa việc nâng cấp công nghệ của ngân hàng, hoàn thiện khung pháp lý của cơ quan quản lý và nâng cao “miễn dịch số” cho người dùng.

TRONG BỐI CẢNH GIAN LẬN CÔNG NGHỆ CAO NGÀY CÀNG TINH VI VÀ SỰ XUẤT HIỆN CỦA CÁC MÔ HÌNH TÀI CHÍNH MỚI, AN NINH MẠNG KHÔNG CÒN LÀ YẾU TỐ BỔ TRỢ, MÀ ĐÃ TRỞ THÀNH ĐIỀU KIỆN TIÊN QUYẾT. ĐỂ XÂY DỰNG MỘT HỆ SINH THÁI THANH TOÁN AN TOÀN, ÔNG VŨ DUY HIỀN, PHÓ TỔNG THƯ KÝ HIỆP HỘI AN NINH MẠNG QUỐC GIA VIỆT NAM (NCA) CHO RẰNG, CẦN SỰ PHỐI HỢP ĐỒNG BỘ GIỮA VIỆC NÂNG CẤP CÔNG NGHỆ CỦA NGÂN HÀNG, HOÀN THIỆN KHUNG PHÁP LÝ CỦA CƠ QUAN QUẢN LÝ VÀ NÂNG CAO “MIỄN DỊCH SỐ” CHO NGƯỜI DÙNG.

margin: 15px auto;" />

Phóng viên: Cùng với sự bùng nổ của thanh toán số, các dịch vụ ngân hàng điện tử, ví điện tử và nền tảng số ngày càng được sử dụng rộng rãi trong đời sống kinh tế – xã hội. Song song với đó, các hành vi gian lận, lừa đảo trên không gian mạng cũng có xu hướng gia tăng và biến đổi phức tạp. Trong bối cảnh đó, ông đánh giá như thế nào về sự thay đổi của các hình thức gian lận trong thanh toán điện tử tại Việt Nam thời gian gần đây?

Ông Vũ Duy Hiền: Có thể nói, gian lận trong thanh toán điện tử đang chuyển dịch rất nhanh, cả về hình thức, quy mô và mức độ tinh vi. Nếu như trước đây, các hành vi gian lận chủ yếu xoay quanh những kỹ thuật tương đối đơn giản như giả mạo tin nhắn hay website, thì hiện nay các đối tượng đã kết hợp công nghệ cao, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo để xây dựng các kịch bản lừa đảo có tính cá nhân hóa rất cao.

Đáng lo ngại hơn, ranh giới giữa “thật” và “giả” ngày càng bị xóa nhòa. Các đối tượng không chỉ giả mạo danh tính ngân hàng hay doanh nghiệp, mà còn mạo danh cả cơ quan chức năng, lợi dụng mạng xã hội, sàn thương mại điện tử, ví điện tử và các nền tảng đầu tư số để tiếp cận người dùng. Trong nhiều trường hợp, các kịch bản lừa đảo được thiết kế rất tinh vi, bám sát hành vi và thói quen của từng nhóm người dùng cụ thể.

Xu hướng này cho thấy, thách thức về an ninh thanh toán không còn nằm ở một vài hình thức gian lận đơn lẻ, mà đã trở thành vấn đề mang tính hệ thống. Điều đó đặt ra yêu cầu rất cấp bách về việc nâng cấp năng lực phòng vệ an ninh thanh toán, không chỉ ở khía cạnh kỹ thuật, mà còn ở quản trị rủi ro và mức độ sẵn sàng của toàn xã hội trong việc nhận diện, phòng ngừa và ứng phó với các mối đe dọa trên không gian số.

Phóng viên: Trước thực trạng trên, từ góc nhìn của Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia Việt Nam, ông đánh giá như thế nào về mức độ sẵn sàng của hệ thống ngân hàng, trung gian thanh toán trong việc đáp ứng các chuẩn mực an toàn, bảo mật an ninh thanh toán số hiện nay?

Ông Vũ Duy Hiền: Tôi cho rằng hệ thống ngân hàng và các trung gian thanh toán tại Việt Nam đã có những bước tiến rất đáng ghi nhận trong những năm gần đây. Nhiều tổ chức đã đầu tư mạnh mẽ vào các chuẩn bảo mật quốc tế, triển khai xác thực đa lớp, giám sát giao dịch theo thời gian thực và xây dựng các trung tâm điều hành an ninh nhằm chủ động phát hiện và ngăn chặn rủi ro.

Tuy nhiên, nếu nhìn một cách tổng thể, mức độ sẵn sàng hiện nay vẫn chưa đồng đều. Một số tổ chức, ngân hàng lớn đi rất nhanh và bài bản, nhưng vẫn còn những đơn vị có quy mô nhỏ hoặc mới tham gia thị trường chưa theo kịp các yêu cầu ngày càng cao về an toàn, bảo mật. Trong khi đó, tội phạm công nghệ cao liên tục đổi mới phương thức, tận dụng mọi kẽ hở về công nghệ, quy trình và con người để thực hiện hành vi gian lận.

Trong bối cảnh đó, an toàn thanh toán không thể được coi là một “điểm cộng” mang tính lựa chọn, mà phải trở thành nền tảng bắt buộc, gắn chặt với chiến lược phát triển bền vững của mỗi tổ chức tài chính. Đây không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà là điều kiện tiên quyết để duy trì niềm tin của người dùng và bảo đảm sự ổn định, an toàn của toàn bộ hệ thống thanh toán.

Phóng viên: Bên cạnh yếu tố công nghệ và hạ tầng kỹ thuật, con người cũng được coi là mắt xích quan trọng trong bảo đảm an toàn thanh toán. Thực tế cho thấy, nhiều rủi ro phát sinh từ chính hành vi và thói quen của khách hàng sử dụng dịch vụ. Vậy theo ông, mức độ nhận biết và ý thức phòng, chống rủi ro, gian lận trong thanh toán của người dùng hiện nay đang ở mức nào?

Ông Vũ Duy Hiền: So với trước đây, nhận thức của người dùng đã được cải thiện rõ rệt, đặc biệt tại các đô thị lớn và trong nhóm người dùng trẻ. Tuy nhiên, nếu nhìn tổng thể, ý thức phòng ngừa rủi ro vẫn chưa tương xứng với tốc độ phát triển rất nhanh của thanh toán số.

Thực tế cho thấy, nhiều vụ gian lận thành công không xuất phát từ việc hệ thống kỹ thuật yếu, mà đến từ tâm lý chủ quan, thiếu kỹ năng số và thiếu kiến thức về an toàn thông tin của người dùng. Trong không ít trường hợp, người dùng vô tình cung cấp thông tin cá nhân, mã xác thực hoặc làm theo các hướng dẫn giả mạo mà không kiểm chứng nguồn gốc.

Do đó, bên cạnh việc đầu tư cho công nghệ, việc phổ cập kiến thức, nâng cao nhận thức và xây dựng “miễn dịch số” cho người dân là yếu tố hết sức quan trọng để giảm thiểu rủi ro gian lận trong dài hạn. Đây là quá trình cần sự tham gia đồng bộ của cơ quan quản lý, tổ chức tài chính và các đơn vị liên quan.

Phóng viên: Sự xuất hiện của các mô hình tài chính mới, trong đó có tài sản số, đang đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác quản lý, giám sát và bảo đảm an ninh mạng. Trong bối cảnh Chính phủ thí điểm thị trường tài sản mã hóa theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP, đâu là những ưu tiên về an ninh mạng và giám sát để bảo đảm an toàn cho hệ thống thanh toán nói riêng, nền kinh tế số nói chung, thưa ông?

Ông Vũ Duy Hiền: Việc thí điểm thị trường tài sản mã hóa là một bước đi rất kịp thời và mang tính chiến lược. Điều quan trọng không chỉ là hợp thức hóa một lĩnh vực mới, mà là đưa các hoạt động liên quan đến tài sản mã hóa vào khuôn khổ quản lý, giám sát và bảo vệ an ninh quốc gia trên không gian số.

Nghị quyết 05/2025/NQ-CP thể hiện tư duy quản lý hiện đại, theo hướng không né tránh cái mới mà chủ động kiểm soát rủi ro, triển khai thử nghiệm có kiểm soát để hình thành các chuẩn mực về an toàn, bảo mật và minh bạch.

Trong quá trình thí điểm thị trường tài sản mã hóa, theo tôi, có 3 nhóm yêu cầu về an ninh mạng và giám sát cần được ưu tiên để nâng cao hiệu quả phòng, chống rửa tiền, đồng thời bảo đảm an toàn cho hệ thống thanh toán nói riêng, nền kinh tế số nói chung.

Thứ nhất, giám sát giao dịch theo thời gian thực, ứng dụng công nghệ phân tích dữ liệu và trí tuệ nhân tạo để phát hiện sớm các hành vi bất thường.

Thứ hai, xác thực danh tính và truy vết dòng tiền, bảo đảm mọi giao dịch đều có thể kiểm tra, đối soát khi cần thiết.

Thứ ba, tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý, tổ chức tài chính và doanh nghiệp công nghệ, nhằm hình thành một hệ sinh thái giám sát thống nhất.

Phóng viên: Ông khuyến nghị gì đối với cơ quan quản lý, tổ chức tín dụng và người dùng nhằm tăng cường an toàn, bảo mật thanh toán, hạn chế rủi ro gian lận trong môi trường số trong thời gian tới?

Ông Vũ Duy Hiền: An ninh mạng trong lĩnh vực thanh toán và tài sản số không chỉ là bảo vệ hệ thống kỹ thuật, mà còn là bảo vệ niềm tin của thị trường và uy tín quốc gia.

Với cơ quan quản lý, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý theo hướng linh hoạt nhưng chặt chẽ, khuyến khích đổi mới sáng tạo song song với kiểm soát rủi ro. Với các tổ chức tín dụng và trung gian thanh toán, an ninh mạng phải được coi là khoản đầu tư chiến lược, không phải chi phí và cần gắn chặt với quản trị doanh nghiệp. Với người dùng, mỗi cá nhân cần chủ động trang bị kiến thức, thận trọng trong mọi giao dịch và coi bảo vệ dữ liệu cá nhân là trách nhiệm của chính mình.

Chỉ khi 3 chủ thể cùng hành động, môi trường thanh toán số tại Việt Nam mới có thể phát triển theo hướng an toàn, minh bạch và bền vững.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!