Khấu hao có phải là nguyên nhân khiến dòng tiền của doanh nghiệp bị ảnh hưởng?

23/01/2026 - 05:154 phút đọc

(Banker.vn) Khấu hao có thể khiến lợi nhuận kế toán sụt giảm đáng kể, dù hoạt động kinh doanh không hề đi xuống.

Khấu hao là gì?

Khấu hao là quá trình phân bổ giá trị của tài sản cố định vào chi phí trong suốt thời gian tài sản được sử dụng để phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh. Khi doanh nghiệp bỏ ra một khoản tiền lớn để đầu tư máy móc, nhà xưởng, phương tiện vận tải hay hạ tầng kỹ thuật, khoản chi này không được ghi nhận tất cả vào chi phí của kỳ phát sinh. Việc phân bổ dần giá trị tài sản qua nhiều kỳ kế toán giúp phản ánh chính xác hơn mức độ đóng góp của tài sản vào việc tạo ra doanh thu theo thời gian.

margin: 15px auto;" />

Các phương pháp khấu hao và sự khác biệt trong việc ghi nhận chi phí

Trên thực tế, doanh nghiệp được phép lựa chọn nhiều phương pháp khấu hao khác nhau, tùy thuộc vào đặc điểm tài sản, ngành nghề kinh doanh và chiến lược tài chính. Phổ biến nhất là phương pháp khấu hao đường thẳng và các phương pháp khấu hao nhanh. Khấu hao đường thẳng phân bổ giá trị tài sản đều qua các năm sử dụng, giúp chi phí khấu hao ổn định và kết quả kinh doanh ít biến động hơn theo thời gian.

Ngược lại, các phương pháp khấu hao nhanh cho phép doanh nghiệp ghi nhận chi phí khấu hao lớn hơn trong những năm đầu sử dụng tài sản. Cách tiếp cận này dựa trên giả định rằng tài sản thường mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất trong giai đoạn đầu, đồng thời mức độ hao mòn về công nghệ và công suất cũng diễn ra nhanh hơn. Việc ghi nhận chi phí sớm giúp doanh nghiệp thận trọng hơn trong đánh giá giá trị tài sản, nhưng đồng thời khiến lợi nhuận kế toán ngắn hạn giảm xuống.

Ví dụ, một doanh nghiệp đầu tư dây chuyền sản xuất trị giá 10 tỷ đồng với thời gian sử dụng dự kiến là 10 năm. Nếu áp dụng khấu hao đường thẳng, mỗi năm doanh nghiệp ghi nhận 1 tỷ đồng chi phí khấu hao.

Trong khi đó, nếu áp dụng phương pháp khấu hao nhanh, chi phí khấu hao năm đầu có thể lên tới 3 tỷ đồng và giảm dần trong các năm tiếp theo. Với giả định doanh thu và các chi phí khác không thay đổi, lợi nhuận kế toán năm đầu sẽ thấp hơn đáng kể khi doanh nghiệp lựa chọn khấu hao nhanh, dù hiệu quả hoạt động sản xuất, kinh doanh không hề thay đổi.

Sự khác biệt này cho thấy chính sách khấu hao có thể làm thay đổi đáng kể bức tranh lợi nhuận trong từng giai đoạn. Doanh nghiệp sử dụng khấu hao nhanh thường có lợi nhuận thấp trong những năm đầu nhưng sẽ “dễ thở” hơn về chi phí trong các năm sau. Trong khi đó, doanh nghiệp sử dụng khấu hao đường thẳng duy trì lợi nhuận ổn định nhưng phải gánh chi phí khấu hao đều đặn trong suốt vòng đời tài sản.

Tác động của khấu hao đến kết quả kinh doanh

Về mặt kế toán, khấu hao trực tiếp làm giảm lợi nhuận trước thuế của doanh nghiệp. Tuy nhiên, khấu hao không làm phát sinh dòng tiền chi ra trong kỳ, do đó không ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền từ hoạt động kinh doanh.

Trong phân tích tài chính, các chỉ tiêu như EBITDA thường được sử dụng để loại bỏ ảnh hưởng của khấu hao, qua đó phản ánh rõ hơn khả năng tạo dòng tiền từ hoạt động cốt lõi. Một doanh nghiệp có EBITDA ổn định vẫn có thể đang vận hành hiệu quả và sở hữu nền tảng tài chính lành mạnh, dù lợi nhuận kế toán bị bào mòn bởi khấu hao.

Đối với các ngành thâm dụng vốn như sản xuất công nghiệp, hạ tầng hay bất động sản, chi phí khấu hao thường chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu chi phí. Điều này phản ánh đặc thù phải đầu tư tài sản cố định với quy mô lớn ngay từ đầu để tạo ra dòng tiền trong dài hạn. Trong bối cảnh đó, việc đánh giá hiệu quả kinh doanh cần gắn liền với khả năng khai thác tài sản, tốc độ thu hồi vốn và tính bền vững của dòng tiền, thay vì chỉ tập trung vào con số lợi nhuận kế toán chịu ảnh hưởng mạnh bởi khấu hao.