Hội nghị lần thứ tư Nhóm chuyên trách về chuỗi cung ứng toàn cầu

Hội nghị diễn ra trong bối cảnh chuỗi giá trị toàn cầu (GVC) tiếp tục chịu tác động đan xen của phân mảnh địa kinh tế, chuyển dịch chính sách công nghiệp và yêu cầu phát triển bền vững, Hội nghị được đánh giá là điểm nhấn quan trọng trong chương trình nghị sự kinh tế của ASEAN đầu năm 2026.

Là một trong những hội nghị chuyên ngành đầu tiên trong Năm Chủ tịch ASEAN 2026 của Philippines, Hội nghị không chỉ rà soát chặng đường triển khai chương trình GVC giai đoạn 2016 - 2025 mà còn đặt nền móng cho cách tiếp cận mới của ASEAN đối với hợp tác chuỗi giá trị trong giai đoạn 2026 - 2030, tái định vị hợp tác chuỗi giá trị trong bối cảnh địa kinh tế mới. 

margin: 15px auto;" />

Từ tổng kết một giai đoạn đến thiết kế khung hành động mới

Một trong những nội dung trọng tâm của Hội nghị là rà soát việc triển khai Kế hoạch công tác ASEAN về tăng cường tham gia và nâng cấp chuỗi giá trị toàn cầu giai đoạn 2016 - 2025. Theo báo cáo của Ban Thư ký ASEAN, đến đầu năm 2026, 27/34 hoạt động đề ra đã được hoàn tất, số còn lại đang tiếp tục được triển khai và chuyển tiếp sang giai đoạn sau. Những kết quả này cho thấy nỗ lực đáng kể của ASEAN trong việc cải thiện môi trường chính sách cho GVC, thúc đẩy thuận lợi hóa thương mại, nâng cao vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa (MSMEs), cũng như chuẩn bị cho các chuỗi giá trị mới trong kỷ nguyên số.

Thảo luận tại Hội nghị cũng chỉ ra rằng nhiều thành tựu đạt được vẫn mang tính nền tảng, trong khi mức độ tham gia sâu và nâng cấp thực chất của ASEAN trong các khâu có giá trị gia tăng cao của GVC còn chưa đồng đều giữa các nước thành viên. Điều này đặt ra yêu cầu cần có một khuôn khổ hành động mới, tập trung hơn vào chất lượng, hiệu quả và khả năng thích ứng trước các cú sốc địa kinh tế.

Trong bối cảnh đó, dự thảo Kế hoạch công tác GVC ASEAN giai đoạn 2026 - 2030 đã được đưa ra thảo luận như một bước chuyển từ cách tiếp cận mở rộng sang tiếp cận chọn lọc. Thay vì dàn trải nhiều sáng kiến, ASEAN hướng tới việc tinh gọn và ưu tiên các hoạt động có tác động lan tỏa lớn, gắn chặt với Kế hoạch chiến lược Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) 2026 - 2030.

Hoàn thiện cơ chế điều phối: FG-GVC trong cấu trúc thể chế AEC

Hội nghị dành thời gian đáng kể để thảo luận và hoàn thiện Điều khoản tham chiếu (ToR) sửa đổi của Nhóm FG-GVC. Việc gia hạn nhiệm kỳ và làm rõ phạm vi hoạt động của FG-GVC phản ánh nhận thức ngày càng rõ nét của ASEAN về tính chất liên ngành, xuyên trụ cột của các vấn đề chuỗi giá trị.

Theo ToR sửa đổi, FG-GVC không chỉ đóng vai trò theo dõi và đánh giá tiến độ triển khai các sáng kiến liên quan đến GVC, mà còn được kỳ vọng trở thành đầu mối thúc đẩy phối hợp giữa các cơ quan chuyên ngành trong AEC, cũng như kênh kết nối với các đối tác và viện nghiên cứu. Cách tiếp cận này nhằm khắc phục tình trạng phân mảnh chính sách, vốn là một trong những hạn chế lớn trong triển khai hợp tác chuỗi giá trị khu vực thời gian qua.

Việc giữ nguyên cấu trúc hiện tại của FG-GVC, đồng thời để ngỏ khả năng mở rộng thành một cơ chế cấp cao hơn trong tương lai, cho thấy ASEAN đang lựa chọn phương án thận trọng: vừa bảo đảm tính linh hoạt, vừa tránh tạo thêm tầng nấc thể chế trong bối cảnh bộ máy hợp tác kinh tế đã khá phức tạp.

Chuỗi giá trị trong bối cảnh địa kinh tế mới: từ rủi ro sang cơ hội hợp tác

Một điểm nhấn quan trọng tại Hội nghị là phiên thảo luận về chuỗi giá trị và bối cảnh địa kinh tế. Thảo luận cho thấy phần lớn các khuyến nghị của Nhóm đặc trách Địa kinh tế ASEAN đã được lồng ghép vào các sáng kiến hiện hành hoặc Kế hoạch chiến lược AEC 2026 - 2030. Điều này phản ánh nỗ lực của ASEAN trong việc chủ động “nội hóa” các thách thức địa kinh tế vào chương trình nghị sự hội nhập, thay vì chỉ phản ứng bị động.

Đáng chú ý, các trao đổi tại Hội nghị nhấn mạnh vai trò của chính sách công nghiệp khu vực trong việc củng cố khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng ASEAN. Trong bối cảnh xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng, dịch chuyển đầu tư và gia tăng các biện pháp kiểm soát công nghệ, ASEAN được nhìn nhận không chỉ là điểm đến sản xuất, mà còn là không gian hợp tác để phát triển các chuỗi giá trị khu vực mang tính bổ trợ.

Tái định vị hợp tác công nghiệp ASEAN

Hợp tác công nghiệp ASEAN là một nội dung thu hút nhiều trao đổi chuyên sâu. Các phân tích trình bày tại Hội nghị cho thấy khu vực công nghiệp ASEAN dự kiến tăng trưởng với tốc độ cao trong giai đoạn tới, đóng góp ngày càng lớn vào GDP và việc làm của khu vực. Tuy nhiên, để khai thác được tiềm năng này, ASEAN cần vượt qua cách tiếp cận dựa trên các sáng kiến đơn lẻ, thiếu liên kết.

Đề xuất tái định vị hợp tác công nghiệp ASEAN theo hướng rõ ràng hơn, thông qua các khuôn khổ như Nền tảng công nghiệp ASEAN vì khả năng chống chịu và bền vững, được đánh giá là một hướng đi đáng chú ý. Thay vì tạo thêm sáng kiến mới, ASEAN hướng tới việc sắp xếp, liên kết lại các công cụ hiện có (từ thuận lợi hóa thương mại, đầu tư, đến tiêu chuẩn, logistics và phát triển kỹ năng) trong một gói chính sách thống nhất, dễ tiếp cận hơn đối với doanh nghiệp.

Cách tiếp cận này không chỉ giúp nâng cao tính nhận diện của hợp tác công nghiệp ASEAN, mà còn góp phần tăng hiệu quả phối hợp chính sách giữa các nước thành viên trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng gay gắt.

Thúc đẩy các chuỗi giá trị chiến lược

Thảo luận về Lộ trình bán dẫn ASEAN, một trong những ưu tiên kinh tế của Philippines trong Năm Chủ tịch 2026, cho thấy rõ thách thức và cơ hội trong việc thúc đẩy các chuỗi giá trị chiến lược. Các trao đổi tại Hội nghị cho thấy ASEAN có tiềm năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, nhưng điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ hơn về chính sách, phát triển nguồn nhân lực và thu hút đầu tư có chọn lọc.

Từ góc độ GVC, bán dẫn không chỉ là một ngành công nghiệp riêng lẻ mà còn là đầu vào then chốt cho nhiều chuỗi giá trị khác. Do đó, việc xây dựng lộ trình khu vực được xem là phép thử cho khả năng của ASEAN trong việc triển khai hợp tác công nghiệp ở các lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao và tính nhạy cảm chiến lược lớn.

Hội nghị FG-GVC lần thứ tư kết thúc thành công ngày 24/01, cho thấy ASEAN đang từng bước chuyển từ tư duy mở rộng sang tư duy chọn lọc và tích hợp trong hợp tác chuỗi giá trị. Trọng tâm không còn nằm ở việc tạo thêm nhiều sáng kiến mới, mà ở khả năng kết nối, điều phối và triển khai hiệu quả các công cụ hiện có.

Đối với các nước thành viên, trong đó có Việt Nam, cách tiếp cận mới này mở ra dư địa để chủ động định vị vai trò trong các chuỗi giá trị khu vực, đồng thời đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa các cơ quan trong nước nhằm tận dụng hiệu quả các khuôn khổ hợp tác ASEAN. Về dài hạn, thành công của chương trình GVC ASEAN giai đoạn 2026 - 2030 sẽ phụ thuộc vào khả năng biến các khung chính sách khu vực thành lợi ích cụ thể cho doanh nghiệp và nền kinh tế, trong bối cảnh chuỗi giá trị toàn cầu tiếp tục tái cấu trúc sâu sắc.

Hội nghị FG-GVC 4 không chỉ là một cuộc họp kỹ thuật, mà còn là dấu mốc cho thấy nỗ lực của ASEAN trong việc tái định vị mình trong bản đồ chuỗi giá trị toàn cầu đang định hình lại.