“Hậu trường” đảm bảo an toàn cho mỗi giao dịch chứng khoán

23/01/2026 - 11:594 phút đọc

(Banker.vn) Phía sau mỗi lệnh mua bán được khớp thành công là hệ thống lưu ký và bù trừ do VSDC vận hành, nơi quyền sở hữu và nghĩa vụ thanh toán của nhà đầu tư được xác lập và bảo vệ một cách chặt chẽ

Hệ thống lưu ký tập trung do Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) vận hành

Lưu ký chứng khoán là hoạt động ghi nhận, bảo quản và quản lý quyền sở hữu chứng khoán của nhà đầu tư thông qua hệ thống tập trung. Khi chứng khoán đã được phi vật chất hóa, việc nắm giữ cổ phiếu hay trái phiếu không còn gắn với giấy tờ vật lý mà được thể hiện bằng những con số trên tài khoản. Trong bối cảnh đó, lưu ký là cơ sở pháp lý xác lập quyền sở hữu hợp pháp của nhà đầu tư đối với tài sản của mình.

VSDC là tổ chức duy nhất tại Việt Nam thực hiện chức năng lưu ký chứng khoán tập trung. Toàn bộ chứng khoán niêm yết và đăng ký giao dịch trên thị trường đều được ghi nhận trong hệ thống của VSDC thông qua các thành viên lưu ký là công ty chứng khoán và ngân hàng lưu ký. Mặc dù nhà đầu tư mở tài khoản và thực hiện giao dịch tại công ty chứng khoán nào đi chăng nữa, nhưng quyền quản lý tập trung luôn thuộc về VSDC.

Cơ chế này giúp bảo đảm tính thống nhất và minh bạch trong xác lập quyền sở hữu. Mọi biến động về số lượng chứng khoán của nhà đầu tư, dù phát sinh từ giao dịch mua bán, chuyển nhượng hay các quyền liên quan như chia cổ tức, phát hành thêm, đều được phản ánh đồng thời trong hệ thống lưu ký tập trung. Nhờ đó, nguy cơ trùng lặp hoặc sai lệch dữ liệu được hạn chế ở mức thấp nhất.

margin: 15px auto;" />

Bù trừ chứng khoán và vai trò đối tác trung tâm của VSDC

Hoạt động bù trừ chứng khoán giải quyết vấn đề ai phải thanh toán cho ai và thanh toán bao nhiêu tiền. Trong thực tế, mỗi phiên giao dịch có thể phát sinh hàng triệu lệnh mua bán. Việc để các bên tự thực hiện nghĩa vụ thanh toán trực tiếp với nhau sẽ làm gia tăng đáng kể rủi ro, đặc biệt trong trường hợp một bên mất khả năng thanh toán.

VSDC tham gia thị trường với vai trò tổ chức bù trừ trung tâm, đứng giữa tất cả các bên mua và bán. Thay vì người mua phải lo ngại liệu người bán có chuyển giao chứng khoán hay không (hoặc ngược lại), các bên chỉ cần thực hiện nghĩa vụ với VSDC. Trên cơ sở dữ liệu giao dịch, VSDC tiến hành đối chiếu, tổng hợp và xác định nghĩa vụ ròng của từng thành viên, từ đó giảm đáng kể số lượng và giá trị các khoản phải thanh toán.

Ví dụ, trong phiên giao dịch buổi sáng, một nhà đầu tư mua 2.000 cổ phiếu X với giá 30.000 đồng/cổ phiếu, tổng giá trị mua là 60 triệu đồng. Đến phiên chiều, nhà đầu tư này bán 1.200 cổ phiếu X với giá 35.000 đồng/cổ phiếu, thu về 42 triệu đồng. Sau khi hệ thống bù trừ đối chiếu các giao dịch, nghĩa vụ ròng của nhà đầu tư là nhận thêm 800 cổ phiếu X và thanh toán ròng 18 triệu đồng, tương ứng với phần chênh lệch giữa giá trị mua và bán.

Quy trình lưu ký, bù trừ và thanh toán qua VSDC

Một giao dịch chứng khoán chỉ thực sự hoàn tất khi cả tiền và chứng khoán được chuyển giao đầy đủ giữa các bên. Sau khi lệnh mua và bán được khớp trên sở giao dịch, thông tin giao dịch sẽ được chuyển sang VSDC để thực hiện các bước hậu giao dịch. Đây là giai đoạn quyết định việc giao dịch có được thực hiện trọn vẹn hay không.

Tại VSDC, dữ liệu giao dịch được đối chiếu nhằm xác định chính xác nghĩa vụ của từng thành viên. Trên cơ sở đó, VSDC tiến hành bù trừ để xác định số tiền và số lượng chứng khoán ròng mà mỗi bên phải thanh toán hoặc nhận về. Quy trình này giúp giảm áp lực thanh toán và hạn chế rủi ro phát sinh từ các giao dịch chéo phức tạp.

Sau khi hoàn tất bù trừ, VSDC tổ chức thanh toán và chuyển quyền sở hữu chứng khoán theo chu kỳ quy định. Chỉ khi nghĩa vụ thanh toán được thực hiện đầy đủ, quyền sở hữu chứng khoán mới chính thức được chuyển từ người bán sang người mua. Trong trường hợp phát sinh sự cố thì VSDC sẽ đóng vai trò trung tâm xử lý, không để sự cố lan theo hiệu ứng dây chuyền, đảm bảo sự ổn định của thị trường.