Giải pháp giảm phụ thuộc tín dụng: Chìa khóa cho cấu trúc tài chính bền vững

26/03/2026 - 15:434 phút đọc

Áp lực từ đòn bẩy tài chính và rủi ro lệch pha kỳ hạn

Số liệu thống kê gần đây cho thấy, tỷ lệ tín dụng/GDP đã tăng từ 123% (năm 2021) lên 146% (năm 2025) và có thể tiến sát 184% vào năm 2030. Đây không còn là cảnh báo mang tính lý thuyết, mà là dấu hiệu rõ ràng của một nền kinh tế phụ thuộc quá mức vào “đòn bẩy” tài chính ngân hàng.

Khi tín dụng tăng nhanh hơn GDP trong thời gian dài, nền kinh tế sẽ rơi vào trạng thái “tăng trưởng dựa trên nợ”. Lúc đó, mỗi đồng tăng trưởng mới phải “mua” bằng nhiều đồng tín dụng hơn và chi phí hệ thống sẽ tăng theo cấp số nhân. Điều này cũng lý giải vì sao hệ số ICOR có xu hướng tăng, hiệu quả sử dụng vốn giảm và áp lực lãi suất và nợ xấu tiềm ẩn gia tăng.

Hệ thống tài chính hiện nay đang đối mặt với nghịch lý về rủi ro cấu trúc và sự lệch pha kỳ hạn, tạo nên áp lực quá tải lên hệ thống ngân hàng. Thực tế, nguồn vốn huy động chủ yếu là tiền gửi ngắn hạn nhưng tỷ trọng cho vay trung và dài hạn lại ngày càng tăng cao. Khoảng lệch này không đơn thuần là vấn đề kỹ thuật mà đã trở thành một rủi ro hệ thống đáng ngại.

Nhận định về thực trạng này, ThS. Nguyễn Văn Hoàng, Phó Giám đốc Agribank Chi nhánh An Giang cho biết: "Chúng ta đang dùng vốn ngắn hạn để tài trợ cho các nhu cầu dài hạn. Khi thị trường biến động, hệ thống ngân hàng sẽ là nơi đầu tiên phải hấp thụ các cú sốc. Trong khi đó, các kênh dẫn vốn thay thế vẫn chưa phát triển tương xứng: thị trường Trái phiếu doanh nghiệp" data-glossary-english="Corporate Bond" data-glossary-def="Chứng khoán nợ do doanh nghiệp phát hành để huy động vốn.">trái phiếu doanh nghiệp sụt giảm mạnh (từ 18,5% xuống còn 10,8% GDP), còn thị trường chứng khoán dù phục hồi nhưng thiếu tính bền vững và vắng bóng các nhà đầu tư dài hạn. Hệ quả là, mọi áp lực cung ứng vốn trung và dài hạn đều đổ dồn lên vai hệ thống ngân hàng".

Thực tế cho thấy, sự suy yếu của thị trường vốn khiến gánh nặng dồn trở lại hệ thống ngân hàng, làm “méo mó” cấu trúc tài chính quốc gia. Hệ quả tăng trưởng kém bền vững và tích tụ rủi ro.

Thúc đẩy tái cấu trúc dòng vốn

Để tăng trưởng kinh tế giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng, GS,TS. Lê Văn Cảnh, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ TP. Hồ Chí Minh cho rằng, vấn đề không phải là “siết tín dụng”, mà là tái phân bổ lại vai trò giữa các kênh dẫn vốn. Để đạt được điều này, GS,TS. Lê Văn Cảnh đưa ra 5 giải pháp, gồm:

Một là, phát triển thị trường vốn – trụ cột thay thế tín dụng ngân hàng. Cần chuyển dịch từ mô hình “bank-based” sang “market-based” theo lộ trình khôi phục niềm tin thị trường trái phiếu doanh nghiệp, chuẩn hóa minh bạch thông tin, xếp hạng tín nhiệm, phát triển nhà đầu tư dài hạn (quỹ hưu trí, bảo hiểm) và mục tiêu không chỉ là tăng quy mô, mà là tạo kênh huy động vốn trung - dài hạn thực chất cho doanh nghiệp.

Hai là, kiểm soát cấu trúc tín dụng thay vì chỉ kiểm soát quy mô. Chính sách tín dụng cần chuyển từ “room tổng” sang “định hướng chất lượng” hạn chế tín dụng vào lĩnh vực rủi ro cao (đầu cơ tài sản). Ưu tiên sản xuất, công nghệ, xuất khẩu, gắn tín dụng với tiêu chí ESG và chuyển đổi xanh. Điều này giúp tín dụng trở thành “đòn bẩy” năng suất, thay vì chỉ là công cụ mở rộng quy mô.

Ba là, giảm lệch pha kỳ hạn – bài toán sống còn của hệ thống ngân hàng. Một số giải pháp trọng tâm là phát triển sản phẩm tiền gửi dài hạn, khuyến khích phát hành chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu ngân hàng. Siết dần tỷ lệ sử dụng vốn ngắn hạn cho vay dài hạn. Đây là điều kiện cần để tránh rủi ro thanh khoản mang tính chu kỳ.

Bốn là, phối hợp chính sách tiền tệ – chính sách tài khóa – thị trường vốn. Một mình chính sách tiền tệ không thể xử lý bài toán “thâm dụng tín dụng”. Cần một “tam giác chính sách”, trong đó: Chính sách tiền tệ điều tiết thanh khoản, định hướng tín dụng; chính sách tài khóa thúc đẩy đầu tư công hiệu quả, dẫn dắt vốn tư nhân; thị trường vốn “hấp thụ” nhu cầu vốn dài hạn. Sự phối hợp này là chìa khóa để giảm tải áp lực hệ thống ngân hàng và ổn định cấu trúc tài chính quốc gia.

Năm là, nâng cao hiệu quả phân bổ vốn. Cốt lõi vẫn là chất lượng tăng trưởng, cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng suất lao động và đẩy mạnh đổi mới sáng tạo. Khi nền kinh tế tạo ra giá trị cao hơn trên mỗi đồng vốn, nhu cầu “bơm tín dụng” tự nhiên sẽ giảm.

“Thâm dụng tín dụng” không phải là vấn đề mới, nhưng đang trở nên cấp bách trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới - nơi dư địa chính sách không còn nhiều như trước. Nếu không tái cấu trúc kịp thời, nền kinh tế có thể rơi vào “vòng xoáy”: tăng trưởng – mở rộng tín dụng – tích tụ rủi ro – điều chỉnh – suy giảm.

Ngược lại, nếu chuyển đổi thành công sang mô hình cân bằng hơn giữa ngân hàng và thị trường vốn, Việt Nam có cơ hội duy trì tăng trưởng cao, giảm rủi ro hệ thống và nâng tầm chất lượng phát triển. Vấn đề không nằm ở việc “giảm tín dụng”, mà là đặt tín dụng đúng vị trí của nó trong một hệ sinh thái tài chính đa tầng, hiệu quả và bền vững hơn.