Giải bài toán khát vốn dài hạn: Khi “chiếc áo” tín dụng ngân hàng đã trở nên quá chật

02/04/2026 - 18:017 phút đọc

Tín dụng ngân hàng không thể là “người gánh vác” duy nhất

Trong kỷ nguyên tăng trưởng mới, Việt Nam đang đặt ra những mục tiêu phát triển kinh tế rất cao. Tuy nhiên, hệ thống hiện tại đang bộc lộ những điểm nghẽn mang tính cấu trúc.

Phát biểu tại Diễn đàn Trái phiếu doanh nghiệp" data-glossary-english="Corporate Bond" data-glossary-def="Chứng khoán nợ do doanh nghiệp phát hành để huy động vốn.">Trái phiếu Doanh nghiệp Việt Nam 2026 diễn ra ngày 2/4, ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc FiinRatings nêu ra một thực tế khách quan, với kế hoạch hiện tại của Chính phủ, hệ thống ngân hàng khó có thể đáp ứng được vốn dài hạn cho Việt Nam.

margin: 15px auto;" />

Lý giải cho nhận định trên, ông Thuân cho rằng, điều này xuất phát từ cấu trúc vốn của hệ thống ngân hàng. Thống kê cho thấy, khoảng 90% tiền gửi của khách hàng trong hệ thống là kỳ hạn ngắn dưới 12 tháng. Trong khi đó, nhu cầu của doanh nghiệp, đặc biệt là các dự án hạ tầng, năng lượng hay sản xuất, lại cần nguồn vốn dài hạn kéo dài từ vài năm đến hàng chục năm. Do đó, việc dùng vốn ngắn hạn để cho vay dài hạn không chỉ tạo ra sự “lệch pha kỳ hạn”, mà còn đẩy các ngân hàng vào thế rủi ro về thanh khoản.

Đến cuối năm 2025, tỷ lệ tín dụng trên GDP của Việt Nam đã vượt ngưỡng 140%. Ông Nguyễn Anh Quân, Giám đốc Xếp hạng Khối Định chế Tài chính tại FiinRatings, nhận định, đây là mức bắt đầu trở nên rủi ro đối với một nền kinh tế mới nổi.

Ông Lê Hồng Khang, Giám đốc Nghiên cứu & Phân tích tại FiinRatings cho rằng, áp lực về an toàn vốn đang ngày càng hiện hữu đối với các ngân hàng. Để có thể tiếp tục mở rộng hoạt động cho vay, ngân hàng buộc phải tăng vốn chủ sở hữu hoặc vốn cấp hai, song cả hai giải pháp đều có giới hạn nhất định trước nhu cầu đầu tư rất lớn của doanh nghiệp. Vì vậy, trong giai đoạn 2025-2026, nhiều ngân hàng có xu hướng thận trọng hơn, ưu tiên bảo vệ danh mục và chọn lọc kỹ lưỡng các khoản vay mới nhằm quản trị rủi ro.

Các chuyên gia đều cho rằng, tín dụng ngân hàng đã chạm trần và không thể tiếp tục là "người gánh vác" duy nhất cho tăng trưởng kinh tế.

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp: "Mỏ neo" cho sự ổn định và minh bạch

Khi cánh cửa tín dụng ngân hàng dần hẹp lại, thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) được kỳ vọng sẽ bước lên để "chia sẻ gánh nặng".

Ông Guy Deslondes, Giám đốc Toàn cầu về Phát triển thị trường mới nổi của S&P Global Ratings nhấn mạnh, một thị trường trái phiếu vững chắc không chỉ là dấu hiệu của sự phát triển mà là "mỏ neo" cốt yếu hỗ trợ tăng trưởng bền vững. Việt Nam có một lợi thế rất lớn là tỷ lệ tiết kiệm nội địa đạt tới 33% GDP, cao hơn nhiều so với mức trung bình 20% toàn cầu.

"Nguồn vốn trong dân cư là có sẵn, vấn đề là thị trường vốn phải làm sao để khai thông được nguồn lực này", ông Guy Deslondes nhấn mạnh.

Cũng theo ông Guy Deslondes, dù đã có những bước tiến đáng kể trong 20 năm qua, thị trường TPDN Việt Nam vẫn đang ở giai đoạn phát triển sớm và còn nhiều bất cập về cấu trúc. Chẳng hạn, phần lớn khối lượng phát hành trên thị trường hiện nay là phát hành riêng lẻ (chiếm tới 91% tổng khối lượng). Dù phát hành riêng lẻ là phổ biến ở các nước mới nổi, nhưng nó lại hạn chế khả năng "hình thành giá" (price discovery) và tính thanh khoản. Nếu không có thanh khoản, sẽ không có đầu tư dài hạn thực thụ.

Sự mất cân đối còn thể hiện ở việc thiếu vắng các nhóm ngành cốt lõi. Trong khi trái phiếu ngân hàng chiếm tới 70% quy mô thị trường, thì tỷ lệ phát hành từ khu vực sản xuất và hạ tầng đã thu hẹp nhanh chóng, từ 43% năm 2019 xuống còn chưa đầy 10% vào năm 2025.

Điểm sáng lớn nhất hiện nay là niềm tin nhà đầu tư đang từng bước phục hồi sau giai đoạn thiết lập kỷ cương thị trường. Ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cho biết, thị trường TPDN năm 2025 có sự tăng trưởng mạnh so với năm 2024. Cụ thể, có 106 doanh nghiệp phát hành trái phiếu riêng lẻ, với tổng khối lượng 576 nghìn tỷ đồng, tăng 31,6% so với năm 2024. Đối với phát hành ra công chúng, tổng giá trị đăng ký đạt 51.980 tỷ đồng, tăng 36%. Tỷ lệ chậm trả trái phiếu đã giảm so với giai đoạn cao điểm. Khung pháp lý và mức độ minh bạch của doanh nghiệp ngày càng được cải thiện, niềm tin của nhà đầu tư từng bước được phục hồi.

"Sau giai đoạn biến động, đến nay có thể thấy các chủ thể tham gia thị trường đã có những điều chỉnh và thị trường đang vận động theo hướng phù hợp với quy luật phát triển. Những hạn chế thời gian qua cũng thúc đẩy quá trình hoàn thiện khung pháp lý. Luật Chứng khoán, Luật Doanh nghiệp và các nghị định liên quan đã nâng cao điều kiện phát hành, định hướng nhà đầu tư cá nhân tham gia thị trường công chúng, đồng thời định hướng nhà đầu tư chuyên nghiệp đối với phát hành riêng lẻ. Các yêu cầu về xếp hạng tín nhiệm, tài sản bảo đảm, bảo lãnh thanh toán, công bố thông tin và trách nhiệm của các bên trung gian đều được tăng cường. Những quy định này góp phần hạn chế phát hành thiếu kiểm soát và tái thiết lập niềm tin của nhà đầu tư", ông Nguyễn Hoàng Dương cho biết.

Tuy nhiên, theo ông Lê Hồng Khang, để đạt được mục tiêu nâng quy mô thị trường lên 25% GDP vào năm 2030, thị trường cần phải tăng trưởng bình quân 30% mỗi năm – một thách thức đòi hỏi những giải pháp quyết liệt hơn nữa.

Chiến lược khơi thông dòng vốn dài hạn và nâng tầm vị thế quốc tế

Để biến thị trường TPDN thành kênh dẫn vốn chủ lực, các chuyên gia quốc tế và trong nước đã đề xuất lộ trình hành động mang tính tổng thể. Ưu tiên hàng đầu là phải đa dạng hóa cơ sở nhà đầu tư, đặc biệt là nhóm nhà đầu tư tổ chức dài hạn.

Ông Kengo Mizuno, Chuyên gia Tư vấn Ban Thư ký ASEAN, Viện nghiên cứu Nomura Thái Lan (NRI Thái Lan) chỉ ra, thị trường Việt Nam đang có quá nhiều hạn chế pháp lý về đầu tư. “Việc ngân hàng hay công ty bảo hiểm được đầu tư vào đâu nên là quyết định chuyên môn của chính nhà đầu tư đó, thay vì bị áp đặt cứng nhắc bằng pháp lý”, ông Kengo Mizuno nói.

Còn ông Đỗ Việt Dũng, chuyên gia tại Ngân hàng Thế giới (World Bank) khuyến nghị Việt Nam sớm áp dụng cơ chế "đăng ký phát hành theo lô" (shelf registration), cho phép doanh nghiệp phê duyệt trước một chương trình vốn và chia nhỏ ra phát hành tùy theo điều kiện thị trường. Đồng thời, cần thiết lập "luồng ưu tiên" (fast track) cho các doanh nghiệp hàng đầu – những đơn vị niêm yết có uy tín và xếp hạng tín nhiệm cao – để giảm bớt thời gian chờ đợi phê duyệt vốn có thể kéo dài tới 6 tháng như hiện nay.

Mặt khác, đại diện S&P Global Ratings lưu ý thêm: “Điều cần tuyệt đối tránh là tình trạng chỉ có các doanh nghiệp “hạng 2” với rủi ro vỡ nợ cao mới tìm đến trái phiếu”. Việc thu hút các doanh nghiệp “đầu đàn” tham gia sẽ là chất xúc tác tạo niềm tin cho toàn thị trường.

Một giải pháp nữa được các chuyên gia nhấn mạnh là cần nâng cao sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài. Hiện tại, tỷ lệ sở hữu của khối ngoại tại thị trường trái phiếu nội địa Việt Nam chỉ vỏn vẹn 0,1%, trong khi đó, tỷ lệ này ở Hàn Quốc là khoảng 21%, Malaysia 14%, Indonesia 14%, Trung Quốc khoảng 7%. Ông Nguyễn Quang Thuân cho rằng, cần đặt mục tiêu đưa con số này lên 10% trong những năm tới. Khi nhà đầu tư nước ngoài tham gia, họ không chỉ mang đến vốn, mà còn mang theo các tiêu chuẩn quốc tế về minh bạch và quản trị, buộc các doanh nghiệp trong nước phải thay đổi để bắt nhịp. Điều này cũng gắn liền với lộ trình nâng hạng tín nhiệm quốc gia, giúp giảm chi phí huy động vốn và thu hút dòng vốn toàn cầu.

Ngoài ra, sự đồng hành của cơ quan quản lý là yếu tố quyết định. Ông Nguyễn Hoàng Dương khẳng định, UBCKNN cam kết sẽ tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý, thúc đẩy xếp hạng tín nhiệm như một công cụ đánh giá rủi ro chuẩn mực và tăng cường giám sát để đảm bảo kỷ luật thị trường.

"Quan điểm xuyên suốt của cơ quan quản lý là phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp theo hướng an toàn, minh bạch, bền vững và hiệu quả, đảm bảo hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp và nhà đầu tư, phù hợp với thông lệ quốc tế và điều kiện thực tiễn Việt Nam", ông Nguyễn Hoàng Dương cho biết.