EVFTA - “tấm hộ chiếu” đưa gạo Việt chinh phục châu Âu
Theo thống kê sơ bộ của Cục Hải quan, tính đến 15/8, xuất khẩu gạo đạt gần 5,88 triệu tấn, kim ngạch hơn 3 tỷ USD. Giá xuất khẩu bình quân 8 tháng qua ở mức 512 USD/tấn, cao nhất trong nhóm 4 nước xuất khẩu gạo hàng đầu gồm Việt Nam, Thái Lan, Ấn Độ và Pakistan. Trong bối cảnh dư cung trên thị trường thế giới, Việt Nam vẫn vượt Thái Lan để trở thành nước xuất khẩu gạo lớn thứ hai, chỉ sau Ấn Độ.
Giá xuất khẩu gạo bình quân của Việt Nam 8 tháng qua ở mức 512 USD/tấn, cao nhất trong nhóm 4 nước xuất khẩu gạo hàng đầu gồm Việt Nam, Thái Lan, Ấn Độ và Pakistan. Ảnh minh họa
Đáng chú ý, dấu ấn nổi bật đến từ việc ngành Công Thương chủ động đàm phán và thúc đẩy thực thi Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA). Nhờ các cam kết giảm thuế sâu rộng, gạo Việt lần đầu tiên có cơ hội thâm nhập mạnh vào một trong những thị trường khó tính bậc nhất thế giới với ưu thế cạnh tranh rõ rệt.
Theo quy định EU 2021/760, Việt Nam được hưởng hạn ngạch 80.000 tấn gạo/năm với thuế suất 0% (20.000 tấn gạo chưa xay xát, 30.000 tấn gạo trắng và 30.000 tấn gạo thơm). Ngoài ra, sản phẩm chế biến từ gạo cũng được miễn thuế, trong khi thuế ngoài hạn ngạch vẫn ở mức rất cao (65 - 175 Euro/tấn). Hiện, có 9 giống gạo thơm Việt Nam được hưởng ưu đãi gồm Jasmine 85, ST5, ST20, Nàng Hoa 9, VĐ20, RVT, OM4900, OM5451 và Tài Nguyên Chợ Đào.
Tham tán nông nghiệp Việt Nam tại EU - ông Trần Văn Công cho biết, năm 2024, Việt Nam vươn lên vị trí thứ 12 trong số các đối tác xuất khẩu nông sản vào EU, cao hơn cả Thái Lan. Sáu tháng đầu năm 2025, kim ngạch nông - lâm - thủy sản sang EU đạt 4,17 tỷ USD, tăng 50% so với cùng kỳ năm trước. Riêng với gạo, nhu cầu nhập khẩu của EU dao động 1,7 - 2,2 triệu tấn mỗi năm, mở ra dư địa lớn cho sản phẩm gạo chất lượng cao.
Trong bối cảnh giá xuất khẩu giảm do cạnh tranh gay gắt từ Ấn Độ, Thái Lan và tác động từ việc Philippines tạm ngừng nhập khẩu từ ngày 1/9/2025, "cánh cửa" Hiệp định EVFTA trở thành “phao cứu sinh” để gạo Việt đứng vững tại thị trường cao cấp EU. Bộ Công Thương cùng Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang phối hợp thúc đẩy doanh nghiệp chuyển dịch sang phân khúc gạo thơm, gạo đặc sản và các sản phẩm chế biến (bún, mì, nui, phở) nhằm gia tăng giá trị, giảm phụ thuộc vào thị trường truyền thống.
Ở góc độ doanh nghiệp, bà Bùi Thị Hạnh Hiếu - Tổng Giám đốc Công ty CP Kinh doanh Chế biến nông sản Bảo Minh - cho biết, dù thị trường nội địa vẫn là chủ lực, nhưng công ty dành 10 - 15% sản lượng cho xuất khẩu, tập trung vào các dòng cao cấp như Japonica và ST25. “Trong 6 tháng đầu năm 2025, Việt Nam đã vượt Thái Lan, trở thành nước xuất khẩu gạo lớn thứ hai thế giới. Một số loại gạo đặc sản Việt Nam đã có mặt tại châu Âu với giá trên 1.200 USD/tấn. Đây là thành quả trực tiếp từ ưu đãi của EVFTA và nỗ lực của ngành Công Thương trong mở cửa thị trường”, bà Bùi Thị Hạnh Hiếu nhấn mạnh.
Công Thương mở đường, gạo Việt chinh phục hơn 150 thị trường
Nói về hành trình hạt gạo, theo chuyên gia nông nghiệp Hoàng Trọng Thủy, kỳ tích hạt gạo Việt hôm nay bắt nguồn từ Trung ương ban hành Nghị quyết 10-NQ/TW năm 1988. Chính sách đổi mới này đã tạo động lực sản xuất, đưa nông nghiệp thoát khỏi tự cung, tự cấp, hình thành kinh tế hàng hóa, đặt nền tảng để gạo Việt Nam bước ra thị trường quốc tế.
Ngày 23/8/1989, chuyến hàng 10.000 tấn gạo đầu tiên xuất sang Ấn Độ đã mở đầu hành trình hội nhập. Chỉ trong 4 tháng cuối năm đó, Việt Nam đã xuất khẩu 1,4 triệu tấn gạo, thu về 322 triệu USD. Từ đây, gạo Việt không ngừng tăng trưởng, ghi dấu bằng các cột mốc: Năm 1999, lần đầu kim ngạch vượt 1 tỷ USD; năm 2009, xuất khẩu vượt 6 triệu tấn; năm 2011, đạt 7,1 triệu tấn, kim ngạch 3,65 tỷ USD.
Hiệp định EVFTA đã mang lại cơ hội lịch sử khi EU dành cho Việt Nam hạn ngạch 80.000 tấn gạo/năm với thuế suất 0%. Ảnh minh họa
Song song với tăng trưởng sản lượng, ngành Công Thương đóng vai trò then chốt trong xúc tiến thương mại, đàm phán mở cửa thị trường. Chính nhờ những nỗ lực này, hạt gạo Việt từng bước có mặt ở những thị trường khó tính, từ châu Phi, Trung Đông đến châu Âu, Mỹ, Nhật Bản. Đặc biệt, Hiệp định EVFTA đã mang lại cơ hội lịch sử khi EU dành cho Việt Nam hạn ngạch 80.000 tấn gạo/năm với thuế suất 0%. Đây là “tấm vé thông hành” giúp gạo Việt gia nhập nhóm sản phẩm nông sản cao cấp tại châu Âu.
Hạt gạo Việt cũng ghi dấu bằng những thành tựu về chất lượng và thương hiệu. Năm 2019, gạo ST25 được công nhận “ngon nhất thế giới”, mở ra bước ngoặt mới cho chiến lược nâng cao giá trị gia tăng. Đến năm 2022, gạo Việt lần đầu xuất khẩu bằng chính thương hiệu quốc gia sau khi vượt qua hơn 600 chỉ tiêu kiểm định khắt khe của quốc tế.
Những năm gần đây, ngành Công Thương liên tục đẩy mạnh xúc tiến thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng cơ hội từ các FTA thế hệ mới. Nhờ đó, gạo Việt đã có mặt tại hơn 150 quốc gia và vùng lãnh thổ, đạt kỷ lục 9 triệu tấn xuất khẩu năm 2024, trị giá 5,7 tỷ USD, giá bình quân 627,9 USD/tấn - mức cao nhất từ trước tới nay.
Tiếp tục đồng hành cùng hạt gạo Việt trên hành trình mới
Trong bối cảnh thị trường gạo thế giới biến động, đặc biệt sau thông tin Philippines dự kiến tạm ngừng nhập khẩu gạo trong 2 tháng, tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản năm 2025 ngày 12/8, ông Nguyễn Anh Sơn - Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) khẳng định, Bộ đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp để giữ vững thị trường và mở rộng hướng đi mới cho nông sản Việt Nam nói chung và hạt gạo Việt Nam nói riêng.
Theo đó, cùng với việc kiểm soát buôn lậu, gian lận thương mại và áp dụng các biện pháp phòng vệ, chống bán phá giá, Bộ Công Thương đang tích cực đàm phán, mở cửa nhiều thị trường tiềm năng như vùng Vịnh, Ai Cập, thị trường Halal. Mới đây, Cục Xuất nhập khẩu đã trực tiếp sang Singapore để xúc tiến xuất khẩu gạo. Song song, Bộ thường xuyên phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức hội chợ, hội nghị trực tuyến hàng tháng với hệ thống tham tán thương mại nhằm kịp thời tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp.
“Khi có thông tin Philippines ngừng nhập khẩu gạo 60 ngày, Bộ Công Thương đã kịp thời báo cáo Chính phủ, đồng thời đề xuất giải pháp tháo gỡ qua kênh ngoại giao. Điều này cho thấy vai trò đầu mối điều phối thị trường và xử lý rủi ro của ngành”, ông Sơn chia sẻ.
Không chỉ ứng phó ngắn hạn, Bộ Công Thương còn được giao trọng trách phối hợp phát triển công nghiệp chế biến và mở rộng thị trường tiêu thụ trong khuôn khổ Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp ở Đồng bằng sông Cửu Long. Bộ đã tham mưu Chính phủ ban hành chiến lược phát triển thị trường gạo xuất khẩu đến năm 2030, tầm nhìn 2050. Đồng thời, hoàn thiện khung pháp lý với việc sửa đổi Nghị định 107 thành Nghị định 01/2025 để tạo nền tảng pháp lý minh bạch, hiện đại.
Hoạt động xúc tiến thương mại cũng được đẩy mạnh thông qua các biên bản ghi nhớ và đàm phán hiệp định thương mại gạo với nhiều đối tác. Gần đây, trong chuyến công tác của Thủ tướng tại BRICS, Bộ Công Thương đã nhanh chóng gửi công hàm và dự thảo điều khoản tham chiếu cho Indonesia, Philippines, Malaysia, Singapore và Brazil. Đặc biệt, ngày 23/7, tại Senegal, Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân thay mặt Bộ trưởng Công Thương đã ký Biên bản ghi nhớ thương mại gạo với Bộ trưởng Công Thương Senegal, mở ra triển vọng xuất khẩu thường niên 100.000 tấn gạo.
Ngày 7/7/2025, Bộ trưởng Bộ Công Thương đã ký Quyết định số 1970/QĐ-BCT ban hành Kế hoạch hành động thực hiện Chỉ thị 18/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về xúc tiến thương mại trong và ngoài nước năm 2025. Kế hoạch đặt mục tiêu cụ thể hóa và triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp nhằm thúc đẩy thương mại, trong đó chú trọng phát triển bền vững thị trường nội địa, nâng cao khả năng ứng phó rào cản thương mại, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và giảm phụ thuộc vào thị trường truyền thống. Đây được coi là bước đi quan trọng để Bộ Công Thương giữ vững đà phục hồi, tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế năm 2025 và các năm tiếp theo.
Nửa thế kỷ sau “Khoán 10”, từ bữa cơm gia đình đến bàn ăn của bạn bè năm châu, hạt gạo Việt đã trở thành câu chuyện thành công không chỉ của nông dân và doanh nghiệp, mà còn là minh chứng rõ rệt cho vai trò kiến tạo, dẫn dắt của ngành Công Thương trong hành trình hội nhập, khẳng định thương hiệu Việt Nam trên bản đồ lúa gạo thế giới. Hạt gạo Việt Nam đang mở ra hành trình mới: xây dựng hệ sinh thái sản phẩm từ gạo, phát triển ngành công nghiệp chế biến tiêu chuẩn quốc tế và đưa văn hóa Việt lan tỏa toàn cầu.
Năm 1989, những tấn gạo đầu tiên xuất khẩu đã ghi dấu mốc lịch sử, gạo trở thành sản phẩm tiên phong đưa Việt Nam lên bản đồ thương mại quốc tế, mở lối cho nhiều nông sản khác khẳng định vị thế “cường quốc xuất khẩu nông sản”.