Đón làn gió thuận, Cảng Hải Phòng (PHP) vẫn vướng một nút thắt lớn

18/03/2026 - 15:547 phút đọc

(Banker.vn) Hưởng lợi từ xu hướng tăng trưởng của ngành cảng biển và động lực từ cảng nước sâu Lạch Huyện, Cảng Hải Phòng vẫn đối mặt vướng mắc kéo dài liên quan cơ chế quản lý tài sản và kế toán.

Ngành cảng biển: Biên lợi nhuận cao, cạnh tranh mang tính “tối ưu” hơn là đối đầu

Trong bối cảnh thương mại quốc tế duy trì đà tăng trưởng và chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục dịch chuyển, ngành cảng biển Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển thuận lợi với nền tảng tài chính tương đối vững chắc. So với nhiều lĩnh vực hạ tầng khác, doanh nghiệp cảng biển có đặc trưng đòn bẩy tài chính thấp, trong khi biên lợi nhuận duy trì ở mức cao nhờ chi phí cố định lớn và dòng tiền khai thác ổn định. Điều này giúp ngành duy trì khả năng sinh lời bền vững trong dài hạn.

margin: 15px auto;" />

Một đặc điểm quan trọng khác nằm ở cấu trúc cạnh tranh. Do phụ thuộc vào quy hoạch, yêu cầu vốn đầu tư lớn và hạ tầng kết nối, số lượng cảng biển không thể gia tăng nhanh, khiến cạnh tranh trong ngành không mang tính “đốt giá” mà chủ yếu xoay quanh khả năng thu hút hãng tàu và tối ưu công suất khai thác. Với các cụm cảng nước sâu như Lạch Huyện (Hải Phòng), khi lợi thế về vị trí và hạ tầng đã được xác lập, bài toán không còn là giành thị phần mà là tốc độ lấp đầy công suất, yếu tố quyết định trực tiếp đến hiệu quả khai thác.

Trong chuỗi giá trị này, hãng tàu đóng vai trò then chốt bởi các doanh nghiệp cảng không trực tiếp tạo ra hàng hóa. Việc thu hút được các hãng vận tải lớn đồng nghĩa với khả năng thiết lập tuyến quốc tế và nhanh chóng gia tăng sản lượng. Khi các tuyến tàu được duy trì ổn định, công suất cảng có thể được lấp đầy trong thời gian ngắn, qua đó tối ưu hiệu quả vận hành.

Bên cạnh đó, từ năm 2026 khung giá dịch vụ xếp dỡ container dự kiến điều chỉnh tăng khoảng 10%, tạo thêm dư địa cải thiện lợi nhuận cho các doanh nghiệp trong ngành. Với đặc thù chi phí cố định cao, mỗi bước tăng giá gần như được chuyển hóa trực tiếp thành lợi nhuận, qua đó củng cố triển vọng tăng trưởng trong trung hạn.

Cảng Hải Phòng (PHP) và nút thắt lớn

Trong nhóm doanh nghiệp cảng biển phía Bắc, Công ty CP Cảng Hải Phòng (UPCoM: PHP) là đơn vị có quy mô lớn nhất khu vực, đồng thời mang tính đặc thù khi cổ đông chi phối là Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (VIMC) với tỷ lệ sở hữu khoảng 92,5%. Lợi thế về vị trí, quy mô cùng vai trò trong hệ thống cảng biển giúp doanh nghiệp duy trì vị thế trung tâm tại khu vực Hải Phòng.

Động lực tăng trưởng lớn nhất đến từ việc đưa vào khai thác các bến số 3 và 4 tại cảng nước sâu Lạch Huyện từ năm quý 2/2025. Việc mở rộng này giúp công suất thiết kế tăng khoảng 52%, lên mức xấp xỉ 3,2 triệu TEU mỗi năm. Đồng thời, các bến cảng có khả năng tiếp nhận tàu trọng tải lên tới 160.000 DWT, cho phép thiết lập các tuyến vận tải trực tiếp đi Mỹ và châu Âu, thay vì phải trung chuyển như trước.

Không chỉ dừng ở năng lực hạ tầng, doanh nghiệp còn ghi nhận lợi thế khi đã thu hút được các hãng tàu lớn như MSC (hãng vận tải container lớn nhất thế giới) cùng với COSCO và Hapag-Lloyd. Trong bối cảnh ngành cảng phụ thuộc nhiều vào các tuyến vận tải quốc tế, sự hiện diện của các đối tác này giúp giảm đáng kể rủi ro về sản lượng, đồng thời tăng khả năng nhanh chóng lấp đầy công suất trong giai đoạn đầu vận hành.

Với các yếu tố trên, bài toán tăng trưởng của PHP về mặt vận hành gần như đã được định hình. Công suất gia tăng, giá dịch vụ có xu hướng đi lên và sản lượng được đảm bảo bởi các hãng tàu lớn tạo nền tảng để cải thiện doanh thu và biên lợi nhuận trong những năm tới.

Theo dự báo của FinSuccsess, khi các bến số 3 và 4 tại Lạch Huyện được khai thác tối đa công suất, lợi nhuận trước thuế của doanh nghiệp ước tính có thể đạt khoảng 1.600 tỷ đồng mỗi năm. Mức lợi nhuận này cao hơn đáng kể so với giai đoạn trước, phản ánh rõ tác động của việc mở rộng công suất kết hợp với khả năng tối ưu khai thác tại cảng nước sâu.

Triển vọng này càng trở nên rõ nét trong bối cảnh doanh nghiệp đã sớm thu hút được các hãng tàu lớn, qua đó rút ngắn thời gian lấp đầy công suất. Đồng thời, việc điều chỉnh tăng giá dịch vụ xếp dỡ từ năm 2026 cũng được kỳ vọng sẽ góp phần cải thiện biên lợi nhuận, giúp hiệu quả tài chính tăng nhanh hơn so với tốc độ tăng sản lượng.

Dù vậy, các vướng mắc hiện tại của doanh nghiệp không xuất phát từ hoạt động khai thác hay hiệu quả vận hành, mà liên quan đến câu chuyện phức tạp về quản lý tài sản nhà nước hình thành từ nguồn vốn ODA. Cụ thể, các cầu cảng số 4, 5 và bãi container tại cảng Chùa Vẽ thuộc dự án nâng cấp Cảng Hải Phòng giai đoạn II được đầu tư bằng vốn vay ODA của Nhật Bản cùng phần vốn đối ứng của Chính phủ. Trong giai đoạn còn là doanh nghiệp nhà nước, PHP được giao trực tiếp quản lý và khai thác các tài sản này.

Tuy nhiên, sau khi cổ phần hóa năm 2014, cơ chế quản lý các tài sản nói trên trở nên phức tạp hơn khi đây vẫn được xác định là tài sản hạ tầng hàng hải thuộc sở hữu nhà nước. Theo quy định mới tại Nghị định 43/2018/NĐ-CP, từ năm 2020, các cầu cảng này phải được thực hiện đấu giá quyền khai thác thay vì tiếp tục giao trực tiếp cho doanh nghiệp như trước. Dù vậy, đến nay phương án quản lý tài sản cũng như cơ chế vay – trả nợ liên quan vẫn chưa được các cơ quan chức năng phê duyệt chính thức.

Trong bối cảnh chưa có hướng xử lý rõ ràng, từ ngày 1/1/2020, PHP đã tạm dừng trích khấu hao tài sản và không ghi nhận chi phí lãi vay liên quan đến các cầu cảng này, với lý do chờ quyết định từ cơ quan quản lý. Tuy nhiên, cách hạch toán này không được các đơn vị kiểm toán chấp nhận, bởi trên thực tế doanh nghiệp vẫn đang khai thác và tạo ra doanh thu từ các tài sản nói trên. Sự khác biệt trong quan điểm ghi nhận đã dẫn đến việc báo cáo tài chính của PHP bị đưa ra ý kiến kiểm toán ngoại trừ trong nhiều năm liên tiếp.

Hệ quả không chỉ dừng lại ở khía cạnh kế toán. Việc duy trì ý kiến kiểm toán ngoại trừ trong ba năm liên tiếp đã khiến doanh nghiệp không còn đáp ứng điều kiện niêm yết, buộc phải chuyển giao dịch từ sàn HNX xuống UPCoM từ tháng 3/2025. Đây là bước lùi đáng kể về mặt thị trường vốn, dù hoạt động kinh doanh cốt lõi vẫn duy trì ổn định.

Đến thời điểm hiện tại, doanh nghiệp vẫn đang đề xuất các phương án để tiếp tục quản lý và khai thác các tài sản này, bao gồm khả năng tăng vốn nhà nước tại doanh nghiệp hoặc các hình thức phù hợp với quy định pháp luật. Tuy nhiên, rủi ro tài chính vẫn hiện hữu. Trong trường hợp cơ quan quản lý yêu cầu điều chỉnh lại toàn bộ cách ghi nhận, PHP có thể phải hồi tố chi phí lãi vay phát sinh từ năm 2020, với quy mô ước tính khoảng 260 tỷ đồng, qua đó tạo áp lực đáng kể lên lợi nhuận trong ngắn hạn. Để giảm bớt vướng mắc, từ năm 2024, doanh nghiệp đã bắt đầu trích khấu hao trở lại đối với các tài sản này, với mức khoảng 8,3 tỷ đồng mỗi năm.

Ở một diễn biến khác, Cảng Hải Phòng ngày 3/12/2025 đã có văn bản gửi cổ đông liên quan đến việc đáp ứng tiêu chuẩn công ty đại chúng theo quy định mới. Doanh nghiệp cho biết hiện có tỷ lệ sở hữu của cổ đông Nhà nước là Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (VIMC) lên tới 92,56% vốn điều lệ, khiến cơ cấu cổ đông chưa đáp ứng đầy đủ tiêu chí theo Luật số 56/2024/QH15.

Theo thông báo, Cảng Hải Phòng khẳng định đã chủ động làm việc với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội và cổ đông lớn để rà soát các điều kiện liên quan. Doanh nghiệp cũng cho biết, theo quy định hiện hành, các công ty có thời gian một năm, kể từ ngày 1/1/2026, để bổ sung và hoàn thiện các tiêu chí nhằm duy trì статус công ty đại chúng.

Đáng chú ý, Cảng Hải Phòng nhấn mạnh vẫn tiếp tục hoạt động với đầy đủ tư cách của một công ty đại chúng, đồng thời khẳng định việc giao dịch cổ phiếu PHP trên thị trường vẫn diễn ra bình thường và ổn định. Doanh nghiệp cũng cam kết duy trì minh bạch thông tin và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của cổ đông trong quá trình xử lý các vấn đề liên quan.