Doanh nghiệp phân bón ứng phó 'sóng giá' từ xung đột Trung Đông

Chủ động kịch bản ứng phó, giữ ổn định chuỗi cung ứng

Những biến động địa chính trị thời gian gần đây, đặc biệt là căng thẳng leo thang tại Trung Đông, đang ảnh hưởng đến hoạt động khai thác, chế biến và vận chuyển dầu khí, giá năng lượng toàn cầu đã tăng mạnh trong thời gian ngắn. Với ngành phân bón, nơi khí tự nhiên chiếm tới 60-80% chi phí sản xuất phân đạm, biến động này ngay lập tức tạo ra áp lực lớn lên giá thành sản phẩm.

margin: 15px auto;" />

Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Việt Nam cơ bản tự chủ được phân ure và phân lân, trong khi lượng nhập khẩu kali, NPK và SA trong năm 2025 và hai tháng đầu năm 2026 (trước khi xảy ra xung đột tại Trung Đông) đều cao hơn cùng kỳ, giúp đảm bảo nguồn hàng cho thị trường. Do đó, áp lực chủ yếu đến từ diễn biến quốc tế làm tăng chi phí sản xuất.

Chỉ trong nửa đầu tháng 3/2026, giá ure quốc tế đã tăng bình quân khoảng 50%, kéo theo mặt bằng giá tại nhiều thị trường, trong đó có Việt Nam, chịu áp lực tăng theo.

Nhận diện rõ mức độ rủi ro, ngay từ đầu tháng 3/2026, Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem) đã tổ chức cuộc họp khẩn với toàn bộ các đơn vị thành viên để rà soát tác động từ tình hình xung đột tại Trung Đông, đồng thời xây dựng các kịch bản ứng phó cụ thể.

Lãnh đạo Tập đoàn yêu cầu các đơn vị phải theo dõi sát diễn biến kinh tế - chính trị quốc tế từng ngày, đặc biệt là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung nguyên vật liệu, chi phí vận tải và thị trường tiêu thụ. Trên cơ sở đó, các doanh nghiệp cần nhanh chóng đánh giá mức độ tác động đối với hoạt động sản xuất kinh doanh và xây dựng phương án điều hành phù hợp với từng tình huống.
Tại buổi làm việc, ông Phùng Quang Hiệp, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tập đoàn Hóa chất Việt Nam nhấn mạnh một trong những nhiệm vụ trọng tâm là đảm bảo sự ổn định của chuỗi cung ứng đầu vào. Trong bối cảnh nguy cơ gián đoạn nguồn cung từ các khu vực xung đột, Vinachem yêu cầu các đơn vị không phụ thuộc vào các đối tác truyền thống, mà phải chủ động đa dạng hóa nguồn cung, tìm kiếm thêm nhà cung cấp mới nhằm giảm thiểu rủi ro.

Song song đó, các phương án vận tải dự phòng cũng được xây dựng để sẵn sàng ứng phó khi các tuyến hàng hải quốc tế bị gián đoạn hoặc phát sinh rủi ro. Các đơn vị được yêu cầu chuẩn bị nhiều kịch bản điều hành tương ứng với từng mức độ căng thẳng địa chính trị, đảm bảo duy trì hoạt động sản xuất liên tục và không bị động.

Linh hoạt sản xuất, tiết kiệm chi phí

Trước áp lực kép từ chi phí đầu vào tăng cao và yêu cầu giữ ổn định giá bán, các doanh nghiệp phân bón trong nước đã chủ động triển khai nhiều giải pháp linh hoạt để thích ứng với bối cảnh mới.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Phùng Hà, Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam cho biết, hiện nay một số sản phẩm như ure và supe lân đang có nguồn cung vượt nhu cầu trong nước. Trong khi đó, nhu cầu tiêu thụ phân bón mang tính thời vụ rõ rệt, thường tập trung vào quý I và quý IV hằng năm.

Do đó, để duy trì hoạt động sản xuất ổn định và tối ưu công suất, nhiều doanh nghiệp trong lĩnh vực phân bón đã chủ động đẩy mạnh xuất khẩu trong những giai đoạn thị trường trong nước chưa vào cao điểm. Đây được xem là giải pháp quan trọng giúp cân đối cung - cầu, giảm áp lực tồn kho và cải thiện hiệu quả kinh doanh.

“Trước bối cảnh xung đột căng thẳng tại Trung Đông, các doanh nghiệp cần tiếp tục tăng cường tiết giảm chi phí ở tất cả các khâu, từ nguyên liệu, năng lượng đến vận chuyển và phân phối. Việc cắt giảm các chi phí trung gian, tối ưu hóa quy trình sản xuất và nâng cao hiệu suất vận hành được xác định là yếu tố then chốt giúp giảm áp lực giá thành trong bối cảnh giá nguyên liệu tăng cao”, ông Phùng Hà nói.

Ở góc độ sử dụng, ông Phùng Hà cũng khuyến nghị người nông dân cần áp dụng nguyên tắc “4 đúng” trong sử dụng phân bón, bao gồm đúng loại, đúng liều lượng, đúng lúc và đúng cách, nhằm tối ưu hiệu quả và tiết giảm chi phí đầu vào.

Một số doanh nghiệp như Tổng Công ty phân bón và Hóa chất Dầu khí (PVFCCo - Phú Mỹ) cho biết, đơn vị cũng chủ động tăng dự trữ nguyên liệu nhằm hạn chế rủi ro gián đoạn nguồn cung, đồng thời linh hoạt điều chỉnh kế hoạch sản xuất theo diễn biến thị trường. Các nhà máy được duy trì vận hành ổn định, thậm chí tối đa công suất trong những thời điểm thuận lợi để bù đắp sản lượng và tận dụng cơ hội từ thị trường xuất khẩu.

Được biết, sau khi hoàn thành bảo dưỡng tổng thể vào cuối tháng 01/2026, Nhà máy Đạm Phú Mỹ đã nhanh chóng khôi phục vận hành ở mức công suất tối đa, bù đắp sản lượng trong thời gian tạm dừng trước đó. Nhờ đó, sản lượng ure trong quý I/2026 của nhà máy đã vượt kế hoạch gần 25%, góp phần quan trọng bảo đảm nguồn cung dồi dào cho thị trường trong nước trong bối cảnh nhiều biến động.

Về dài hạn, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi cho rằng, Việt Nam cần nghiên cứu xây dựng quỹ bình ổn giá phân bón. Theo ông, đây sẽ là công cụ quan trọng giúp điều tiết thị trường trong những giai đoạn biến động mạnh, đảm bảo nguồn cung không bị gián đoạn và góp phần giữ ổn định an ninh lương thực quốc gia.

Tuy nhiên, để quỹ hoạt động hiệu quả, cần có cơ chế minh bạch, rõ ràng về quyền lợi và nghĩa vụ của các bên tham gia, cũng như quy trình sử dụng chặt chẽ nhằm đảm bảo hài hòa lợi ích.

Cùng quan điểm, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh, chuyên gia kinh tế cho rằng, bên cạnh giải pháp về quỹ bình ổn, doanh nghiệp cần tiếp tục tối ưu chi phí sản xuất và giảm thiểu các khâu trung gian. Đồng thời, các chính sách vĩ mô như ổn định tỷ giá, kiểm soát chi tiêu và sử dụng hiệu quả nguồn ngoại tệ nhập khẩu năng lượng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ doanh nghiệp.

Theo số liệu từ Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, hiện tổng công suất sản xuất và đóng gói phân bón của Việt Nam đạt khoảng 21 triệu tấn mỗi năm, cơ bản đáp ứng nhu cầu sử dụng trong nước đối với nhiều chủng loại chủ lực. Còn một số sản phẩm như kali và SA vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu, trong khi phân DAP mới chỉ đáp ứng khoảng 60% nhu cầu nội địa.

Trong bối cảnh đó, việc theo dõi sát diễn biến thị trường quốc tế, đặc biệt là giá năng lượng và nguyên liệu đầu vào, là yếu tố then chốt để doanh nghiệp chủ động điều chỉnh chiến lược sản xuất - kinh doanh.

Với sự chủ động trong điều hành, khả năng thích ứng linh hoạt của doanh nghiệp cùng với sự hỗ trợ kịp thời từ cơ quan quản lý, thị trường phân bón trong nước vẫn giữ được sự ổn định cần thiết kể cả khi làn sóng tăng giá phân bón đang tạo ra nhiều thách thức với ngành.