Chuyển đổi kép: Khi doanh nghiệp không còn lựa chọn đứng ngoài

31/03/2026 - 15:505 phút đọc

(Banker.vn) Trong bối cảnh các tiêu chuẩn môi trường, phát thải và minh bạch dữ liệu ngày càng trở thành “giấy thông hành” của hàng hóa trên thị trường quốc tế, doanh nghiệp đang đứng trước một áp lực chuyển đổi chưa từng có. Vấn đề không còn là có chuyển đổi hay không, mà là chuyển đổi theo hướng nào để có thể tiếp tục tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ Tư đang diễn ra mạnh mẽ và phát triển bền vững trở thành động lực tăng trưởng mới, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh được xác định là quá trình song hành. Tại Hội thảo “Chuyển đổi số - xanh: Động lực phát triển doanh nghiệp trong kỷ nguyên mới”, ThS. Phạm Thị Trúc Hoa Quỳnh, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính) cho rằng, sự kết hợp giữa chuyển đổi số và chuyển đổi xanh hay còn gọi là “chuyển đổi kép” - đang dần trở thành xu hướng tất yếu trong chiến lược phát triển của doanh nghiệp Việt Nam.

margin: 15px auto;" />

Theo bà Quỳnh, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh vốn là hai quá trình có mục tiêu khác nhau, nhưng đang ngày càng hội tụ trong thực tiễn quản trị doanh nghiệp. Chuyển đổi số tập trung vào việc ứng dụng các công nghệ như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn hay điện toán đám mây nhằm tối ưu hóa hoạt động sản xuất - kinh doanh, trong khi chuyển đổi xanh hướng tới giảm phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên và phát triển bền vững. Khi được tích hợp, hai quá trình này không chỉ bổ trợ mà còn thúc đẩy lẫn nhau, trong đó công nghệ số trở thành công cụ quan trọng để đạt được các mục tiêu môi trường và nâng cao hiệu quả vận hành.

Điểm đáng chú ý là quá trình này không còn dừng ở mức khuyến khích, mà đang chuyển dần thành yêu cầu mang tính bắt buộc. Theo phân tích trong tham luận, áp lực lớn nhất đến từ những thay đổi mang tính cấu trúc của môi trường kinh doanh toàn cầu.

Trước hết là các cam kết về biến đổi khí hậu và mục tiêu phát thải ròng bằng 0. Việc các quốc gia triển khai các công cụ như thuế carbon hay cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) đang buộc doanh nghiệp phải thay đổi mô hình sản xuất nếu không muốn mất lợi thế cạnh tranh hoặc bị loại khỏi thị trường xuất khẩu. Cùng với đó, các tiêu chuẩn ESG ngày càng trở thành điều kiện quan trọng trong hoạt động đầu tư và thương mại, yêu cầu doanh nghiệp phải minh bạch hơn về môi trường, xã hội và quản trị .

Không chỉ thị trường, dòng vốn cũng đang dịch chuyển theo hướng “xanh hóa”. Các tổ chức tài chính có xu hướng ưu tiên các dự án thân thiện môi trường, trong khi những doanh nghiệp không đáp ứng tiêu chí ESG sẽ gặp khó khăn hơn trong tiếp cận vốn hoặc phải chịu chi phí tài chính cao hơn. Điều này khiến chuyển đổi xanh không còn là câu chuyện trách nhiệm xã hội, mà gắn trực tiếp với khả năng huy động nguồn lực và duy trì hoạt động sản xuất - kinh doanh.

Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số đóng vai trò như một nền tảng không thể thiếu. Việc đo lường phát thải, truy xuất nguồn gốc hay đáp ứng các yêu cầu minh bạch dữ liệu đều đòi hỏi hệ thống công nghệ và quản trị số hiện đại. Chính vì vậy, chuyển đổi xanh trên thực tế đang kéo theo nhu cầu chuyển đổi số, tạo nên mối quan hệ mang tính cộng sinh giữa hai quá trình.

Đánh giá về thực trạng tại Việt Nam, ThS. Phạm Thị Trúc Hoa Quỳnh cho rằng giai đoạn 2021 - 2025 đã đánh dấu bước khởi động quan trọng của tiến trình chuyển đổi kép. Nhận thức của doanh nghiệp về vai trò của công nghệ và phát triển bền vững đã được nâng lên rõ rệt. Nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu số hóa dữ liệu, chuẩn hóa quy trình và ứng dụng công nghệ vào quản trị, sản xuất, đồng thời từng bước tiếp cận các tiêu chuẩn môi trường trong hoạt động kinh doanh .

Song song với đó, khung chính sách cũng đang dần hoàn thiện với các chương trình lớn như Chương trình chuyển đổi số quốc gia, Chiến lược tăng trưởng xanh và các kế hoạch hành động liên quan. Đặc biệt, việc xây dựng danh mục phân loại xanh được xem là bước tiến quan trọng trong việc hình thành thị trường tài chính xanh, tạo cơ sở để huy động nguồn lực cho các dự án bền vững.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế. Một trong những vấn đề lớn nhất là việc chuyển đổi số và chuyển đổi xanh vẫn diễn ra tương đối riêng lẻ, chưa được tích hợp thành một chiến lược tổng thể. Phần lớn doanh nghiệp mới dừng ở mức số hóa cơ bản, trong khi tiến trình xanh hóa còn chậm và chưa đồng đều giữa các ngành cũng như giữa các nhóm doanh nghiệp .

Đáng chú ý, nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa đang đối mặt với nhiều rào cản, từ hạn chế về nguồn lực tài chính, thiếu nhân lực có kỹ năng số đến việc chưa có mô hình triển khai phù hợp. Điều này khiến khoảng cách giữa các doanh nghiệp ngày càng rõ rệt, khi các doanh nghiệp lớn có điều kiện chuyển đổi nhanh hơn, trong khi nhiều doanh nghiệp nhỏ vẫn đang ở giai đoạn khởi đầu.

Bên cạnh đó, việc thiếu các mô hình tích hợp giữa công nghệ số và giải pháp xanh trong thực tiễn cũng khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong quá trình triển khai. Áp lực từ các tiêu chuẩn quốc tế như ESG hay CBAM càng làm gia tăng thách thức, đặc biệt đối với các doanh nghiệp xuất khẩu khi phải thích ứng với các yêu cầu mới về phát thải và minh bạch dữ liệu.

Trong bối cảnh đó, giai đoạn 2026 - 2030 được xác định là thời kỳ tăng tốc, khi chuyển đổi số - xanh sẽ đi vào thực chất hơn. Theo đó, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý đồng bộ, phát triển thị trường tài chính xanh, xây dựng thị trường carbon, đồng thời đầu tư vào hạ tầng số và hạ tầng năng lượng tái tạo. Song song với đó là việc phát triển nguồn nhân lực và nâng cao năng lực quản trị theo tiêu chuẩn ESG, nhằm giúp doanh nghiệp thích ứng với các yêu cầu mới của thị trường.

Khi các tiêu chuẩn thị trường, dòng vốn và chính sách cùng hội tụ theo hướng bền vững và minh bạch, quá trình này không chỉ quyết định khả năng cạnh tranh, mà còn định hình vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.