‏Bài toán gia cố “bộ đệm” vốn và chiến lược CAR cho hệ thống ngân hàng‏

12/01/2026 - 11:175 phút đọc

‏Áp lực từ “ngọn núi” tài sản 27 triệu tỷ đồng‏

‏Số liệu mới nhất từ Ngân hàng Nhà nước tính đến cuối tháng 11/2025 cho thấy một bức tranh tăng trưởng đầy ấn tượng nhưng cũng không ít thách thức. Tổng tài sản của hệ thống các tổ chức tín dụng đã chính thức cán mốc 27.058,28 nghìn tỷ đồng, tăng 18% so với cuối năm 2024. Điều này chứng tỏ dòng chảy tín dụng và hoạt động đầu tư đang bắt nhịp rất tốt với đà phục hồi nhu cầu vốn của nền kinh tế.‏

‏Tuy nhiên, một “độ lệch pha” đáng lo ngại đã xuất hiện. Trong khi tổng tài sản tăng 18%, vốn điều lệ của hệ thống chỉ tăng khoảng 10,22%. Sự chênh lệch này tạo ra áp lực đè nặng lên các tỷ lệ an toàn vốn. Khi quy mô tài sản càng lớn, rủi ro tiềm ẩn càng cao, đòi hỏi “tấm khiên” vốn phải dày tương ứng để bảo vệ hệ thống trước những biến động bất ngờ.

margin: 15px auto;" />

‏Bức tranh phân hóa vốn điều lệ‏

‏Tính đến cuối năm 2025, thị trường chứng kiến sự phân hóa rõ nét về quy mô vốn điều lệ: Nhóm dẫn đầu (có vốn điều lệ trên 70.000 tỷ đồng) gồm Vietcombank giữ ngôi vương với 83.557 tỷ đồng, theo sau là MB (80.550 tỷ đồng), VPBank (79.339 tỷ đồng) và Techcombank (70.862 tỷ đồng).‏

‏Nhóm quy mô trung bình (30.000 - 60.000 tỷ đồng), bao gồm những tên tuổi năng động như VietinBank (trước khi tăng vốn là 53.699 tỷ đồng), Agribank, ACB, SHB, và HDBank.‏

‏Nhóm ngân hàng nhỏ (có vốn điều lệ dưới 30.000 tỷ đồng) đang nỗ lực tìm chỗ đứng và cải thiện năng lực tài chính.‏

‏“Cuộc đua” nâng chuẩn CAR và lộ trình Basel III‏

‏Hệ số an toàn vốn (CAR) không chỉ là một con số kỹ thuật; nó là thước đo niềm tin của thị trường và các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế. Thực tế, dù các ngân hàng Việt Nam liên tục bổ sung vốn, mặt bằng CAR vẫn được đánh giá là thấp so với các quốc gia trong khu vực.‏

‏Thông tư số 14/2025/TT-NHNN đã thiết lập một lộ trình nghiêm ngặt hơn, đưa hệ thống ngân hàng Việt Nam tiệm cận chuẩn mực Basel III. Theo đó, đến năm 2030, mức CAR tối thiểu yêu cầu sẽ là 10,5%, cao hơn mức 8% hiện hành.‏

‏Năm 2026, chính là thời điểm bản lề đây là lúc các ngân hàng phải tăng tốc áp dụng các trụ cột nâng cao của Basel III để đối phó với rủi ro tín dụng và thị trường sau một chu kỳ “tăng trưởng nóng”. Việc gia tăng vốn điều lệ - thành phần cốt lõi của Vốn cấp 1 (Tier 1), sẽ giúp các ngân hàng có “mẫu số” lớn hơn, từ đó dễ dàng đáp ứng yêu cầu về “bộ đệm” bảo toàn vốn (CCB) 2,5% mà không bị hạn chế quyền chia cổ tức hay chi trả thưởng.‏

‏Giải pháp chiến lược: Hướng tới thông lệ quốc tế cho từng nhóm ngân hàng‏

‏Để giải quyết bài toán vốn và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, PGS,TS. Nguyễn Đức Trung, Hiệu trưởng Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh đề xuất chiến lược “may đo” riêng biệt cho 3 nhóm ngân hàng chính trong giai đoạn 2026, cụ thể:‏

‏Nhóm ngân hàng dẫn đầu: Tiên phong chuẩn mực cao (Basel III & IFRS 9) đối với các “ông lớn” như Vietcombank, MB, VPBank, Techcombank và BIDV, mục tiêu không chỉ là tăng vốn mà là tối ưu hóa cấu trúc quản trị rủi ro.‏

‏Hình thức tăng vốn: Ưu tiên sử dụng lợi nhuận giữ lại và phát hành cổ phiếu thưởng để củng cố nền tảng vốn tự có một cách bền vững.‏

‏Nâng cấp quản trị: Cần triển khai đầy đủ các chuẩn mực nâng cao của Basel III liên quan đến rủi ro hoạt động và rủi ro thị trường.‏

‏Tiêu chuẩn báo cáo: Hướng tới áp dụng IFRS 9 (Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế về công cụ tài chính) để minh bạch hóa năng lực tài chính với các nhà đầu tư toàn cầu;‏

‏Nhóm ngân hàng hạng trung: Tối ưu hóa tài sản có rủi ro (Phương pháp IRB), với nhóm gồm: VietinBank, Agribank, ACB, SHB, HDBank... áp lực tăng vốn để tạo dư địa tăng trưởng tín dụng là rất lớn.‏

‏Mở rộng nguồn vốn: Tập trung phát hành cổ phiếu mới và chủ động tìm kiếm các nhà đầu tư chiến lược nước ngoài để mang lại cả dòng vốn lẫn kinh nghiệm quản trị.‏

‏Áp dụng phương pháp IRB: Thay vì tính toán tài sản có rủi ro theo phương pháp tiêu chuẩn thông thường, nhóm này cần chuyển sang phương pháp dựa trên xếp hạng nội bộ (Internal Ratings-Based - IRB). Đây là thông lệ quốc tế giúp ngân hàng phản ánh rủi ro chính xác hơn, từ đó tối ưu hóa được lượng vốn cần duy trì.‏

‏Xây dựng bộ đệm: Mục tiêu là duy trì CAR vượt xa mức 10,5% và chuẩn bị sẵn sàng cho bộ đệm vốn phản chu kỳ (CCyB) để ứng phó với các giai đoạn tăng trưởng tín dụng quá mức;‏

‏Nhóm ngân hàng nhỏ: Đối với các ngân hàng có vốn điều lệ dưới 30.000 tỷ đồng, tăng vốn không còn là lựa chọn mà là nhiệm vụ sống còn.‏

‏Tái cấu trúc và M&A: Cần nghiêm túc cân nhắc các phương án sáp nhập hoặc mua lại (M&A) để gia tăng quy mô vốn nhanh chóng, giúp giảm chi phí vận hành thông qua quy mô.‏

‏Tối ưu hóa ROE: Tập trung vào các phân khúc thị trường ngách để tối ưu hóa tỷ suất sinh lời trên vốn (ROE), tạo nguồn lực tích lũy nội bộ.‏

‏Hoàn thiện nền tảng: Ưu tiên hoàn thành chuẩn Basel II và xây dựng bộ đệm bảo toàn vốn (CCB) để đảm bảo quyền lợi chia cổ tức cho cổ đông trong tương lai.‏

‏Tăng vốn là “chìa khóa” mở ra không gian tăng trưởng‏

‏Nhìn từ góc độ quốc tế, các tổ chức xếp hạng tín nhiệm như Moody’s hay Fitch Ratings ngày càng chú trọng vào việc các ngân hàng nội địa áp dụng Basel III. Một ngân hàng có nền tảng vốn dày không chỉ giúp cải thiện xếp hạng tín nhiệm, từ đó giảm chi phí huy động vốn trên thị trường quốc tế, mà còn giúp mở rộng “room” tín dụng.‏

‏TS. Trần Thanh Long, Giám đốc Học viện Ngân hàng, Phân viện Phú Yên chia sẻ, ngân hàng có vốn điều lệ lớn sẽ có lợi thế mẫu số trong công thức CAR, giúp bộ đệm an toàn dày hơn và khả năng hấp thụ các cú sốc nợ xấu hiệu quả hơn.‏

‏Việc tổng tài sản hệ thống vượt 27 triệu tỷ đồng là dấu mốc quan trọng, nhưng cũng là lời nhắc nhở rõ ràng rằng, tăng trưởng quy mô phải song hành với an toàn và bền vững. Trong bối cảnh Thông tư 14/2025/TT-NHNN và lộ trình Basel III đang dần hiện hữu, chiến lược gia cố bộ đệm CAR không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc.‏

‏Chỉ khi chuyển từ tư duy “tăng vốn để đáp ứng quy định” sang “quản trị vốn theo chuẩn mực quốc tế”, hệ thống ngân hàng Việt Nam mới có thể vừa mở rộng tín dụng cho nền kinh tế, vừa nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc trong chu kỳ mới. Và khi đó, bộ đệm vốn không chỉ là lá chắn an toàn, mà còn trở thành bệ đỡ cho một giai đoạn tăng trưởng chất lượng cao của toàn bộ hệ thống tài chính – ngân hàng.‏

‏Năm 2026, sẽ là một năm đầy bận rộn của ngành Ngân hàng với những đợt tăng vốn dồn dập và những bước chuyển mình mạnh mẽ về công nghệ quản trị rủi ro. Việc thực hiện đồng bộ các giải pháp từ tăng vốn điều lệ đến áp dụng các phương pháp tính toán rủi ro hiện đại sẽ giúp hệ thống ngân hàng Việt Nam không chỉ lớn mạnh về quy mô tài sản mà còn vững chãi về năng lực tài chính, sẵn sàng vươn tầm quốc tế.‏